Στην πλουσια γλωσσα μας υπαρχουν ομοηχα φωνηεντα αλλα κανεις μας δεν ειναι τοσο γκουρου ωστε στην εκφορα τους να μπορει σχεδον να τραγουδησει τον ηχο τους … ισωςαυτο να χαθηκε επιτηδες ισως να επρεπε ..αλλα η αληθεια ειναι οτι κανεις δεν μπορει με ενα ηχο να σου μεταφερει με ενα ηηηηη για ποιο ιιιιι μιλαει !!…
Αρα περαν τον εραστων της ορθογραφιας …που θελει τεραστια κουβεντα για το τι στο τελος αυτη υποστηριζει και υπηρετει ..η γιατι αλλαζει συνεχεια και ποιες η “απωλιες” καθε φορα ..θα ασχοληθουμε με το ομοηχο σε λεξη και θα αναπτυξουμε .την λεξη σημα στην γλωσσα μας !
Γιατί όμως επέλεξα τη λέξη Α-ΣΗΜΑ-ΝΤΟΣ; Γιατί μέσα σε μία λέξη που χρησιμοποιούμε σχεδόν καθημερινά βρίσκεται κάτι που έχουμε σταματήσει να κοιτάζουμε: το ΣΗΜΑ.
Λέμε «αυτό είναι ασήμαντο». Δηλαδή δεν του δίνουμε σημασία. Στάσου όμως για λίγο στις ίδιες τις λέξεις: Α-ΣΗΜΑ-ΝΤΟ, ΣΗΜΑ-ΣΙΑ, ΣΗΜΑ-ΝΤΙΚΟ, ΣΗΜΑ-ΙΝΩ. Πόσες φορές πρέπει να εμφανιστεί μπροστά μας το ΣΗΜΑ μέσα στην ίδια μας τη γλώσσα για να αρχίσουμε επιτέλους να του δίνουμε… σημασία;
Τι είναι τελικά το ΣΗΜΑ;
Το αρχαίο σῆμα είχε πολύ μεγαλύτερο νοηματικό πεδίο από αυτό που αντιλαμβανόμαστε σήμερα όταν ακούμε τη λέξη. Ήταν το σημάδι, το γνώρισμα, η ένδειξη, αυτό μέσω του οποίου αναγνωρίζεις κάτι. Μπορούσε να είναι σημείο αναγνώρισης, οιωνός, διακριτικό, ακόμη και ταφικό μνημείο: ένα σημάδι που δήλωνε ότι κάποιος βρίσκεται εκεί.
Και εδώ υπάρχει κάτι εξαιρετικά σημαντικό. Το σήμα μπορεί να μεταφέρει πληροφορία χωρίς να είναι το ίδιο αυτό που περιγράφει. Ένα κόκκινο φανάρι δεν είναι η πράξη της στάσης. Είναι ένα σήμα που σου λέει να σταματήσεις. Μια σημαία δεν είναι ένα έθνος, αλλά μπορεί να το αντιπροσωπεύει. Η καμπάνα δεν είναι ο κίνδυνος, αλλά ο ήχος της μπορεί να γίνει σήμα κινδύνου.
Από εδώ γεννιέται και το σημαίνω. Όταν ρωτάμε «τι σημαίνει αυτό;», στην πραγματικότητα ρωτάμε: τι δηλώνει, τι φανερώνει, ποια πληροφορία μεταφέρει; Και από το σημαίνω περνάμε στη σημασία, από τη σημασία στο σημαντικό και από εκεί στο ασήμαντο.
Ήδη η γλώσσα έχει αρχίσει να μας ψιθυρίζει κάτι.
Από το σημάδι στο σημείο
Βλέπουμε ένα σημάδι πάνω στο σώμα, ένα σημάδι στον τοίχο, ένα σημάδι στον ουρανό, ένα σημάδι ότι κάποιος πέρασε από ένα μέρος. Το σημάδι είναι ίχνος πληροφορίας. Κάτι συνέβη, κάτι υπάρχει, κάτι άλλαξε ή κάτι ίσως πρόκειται να ακολουθήσει.
Και όλη μας η ζωή, αν το καλοσκεφτείς, είναι μια συνεχής προσπάθεια ανάγνωσης σημάτων. Ο γιατρός αναζητά σημάδια ασθένειας, ο μηχανικός σημάδια βλάβης, ο αστυνομικός σημάδια παραβίασης, ο γεωλόγος σημάδια μετακίνησης του εδάφους. Εμείς οι ίδιοι ψάχνουμε στα μάτια και στο πρόσωπο ενός άλλου ανθρώπου σημάδια για να καταλάβουμε αν μας αγαπά, αν μας φοβάται, αν θυμώνει ή αν μας λέει ψέματα.
Και μετά έχουμε το σημείο. Σημειώνουμε κάτι, κρατάμε σημείωση, χρησιμοποιούμε σημειωματάριο, ορίζουμε σημείο αναφοράς, σημείο εκκίνησης, σημείο καμπής, σημείο επαφής, σημείο μηδέν. Μιλάμε ακόμη και για τα «σημεία των καιρών».
Παντού υπάρχει η ίδια βασική λειτουργία: κάτι ξεχωρίζει μέσα στον θόρυβο και αποκτά πληροφοριακή αξία.
Σήμανση, σηματοδότης, σημαντήρας
Βάζουμε σήμανση στους δρόμους, στα προϊόντα, στα κτίρια, σε επικίνδυνες περιοχές, στους χάρτες. Γιατί; Επειδή θέλουμε ένας άνθρωπος να λάβει μια πληροφορία χωρίς να χρειάζεται κάποιος να στέκεται εκεί και να του την εξηγεί.
Ο σηματοδότης κάνει ακριβώς αυτό. Δεν σε σπρώχνει για να σταματήσεις το αυτοκίνητο. Δεν ασκεί τη δύναμη που απαιτείται για να ακινητοποιηθούν δύο τόνοι μετάλλου. Ανάβει απλώς ένα μικρό κόκκινο φως. Εσύ αναγνωρίζεις το σήμα και ενεργείς.
Κράτα το αυτό, γιατί είναι ίσως μία από τις σημαντικότερες ιδέες ολόκληρου του άρθρου: το σήμα δεν χρειάζεται να διαθέτει την ενέργεια της πράξης που ακολουθεί. Χρειάζεται να μεταφέρει πληροφορία την οποία ο δέκτης μπορεί να αναγνωρίσει.
Το ίδιο συμβαίνει με τον σημαντήρα στη θάλασσα. Ένα αντικείμενο μπορεί να δηλώνει κίνδυνο, όριο, θέση ή ασφαλές πέρασμα. Δεν χρειάζεται να σου μιλήσει. Αρκεί εσύ να γνωρίζεις τι σημαίνει.
Και η σημαία;
Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο όμορφα. Ένα απλό κομμάτι ύφασμα μπορεί να κάνει εκατομμύρια ανθρώπους να συγκινηθούν. Γιατί; Το βαμβάκι δεν διαθέτει αυτή τη δύναμη και ούτε τα χρώματα από μόνα τους.
Όταν όμως ένα συγκεκριμένο σχήμα και συγκεκριμένα χρώματα αποκτήσουν κοινά αναγνωρισμένη σημασία, μπορούν να κουβαλήσουν ιστορία, πατρίδα, πολέμους, νίκες, ήττες, νεκρούς, μνήμες και ταυτότητα.
Τεράστιος όγκος πληροφορίας μπορεί να συμπυκνωθεί σε ένα σήμα.
Και μετά ήρθε η τεχνολογία
Προχωράμε μερικές χιλιάδες χρόνια και τι λέει σήμερα ο άνθρωπος; «Δεν έχω σήμα». Το κινητό έχει σήμα. Το Wi-Fi έχει σήμα. Το ραδιόφωνο λαμβάνει σήμα. Η τηλεόραση λαμβάνει σήμα. Οι δορυφόροι στέλνουν σήματα. Το GPS λειτουργεί λαμβάνοντας σήματα. Το ραντάρ εκπέμπει και ανιχνεύει σήματα.
Ολόκληρος ο σύγχρονος πολιτισμός μας είναι αδιανόητος χωρίς την έννοια του σήματος. Και δεν σταματάμε εκεί. Μιλάμε για αναλογικό σήμα, ψηφιακό σήμα, σήμα εισόδου, σήμα εξόδου, επεξεργασία σήματος και λόγο σήματος προς θόρυβο.
Αυτό το τελευταίο θα το ξανασυναντήσουμε.
Το σώμα σου είναι γεμάτο σήματα
Τώρα αφήνουμε τις κεραίες και τα κινητά και πηγαίνουμε μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο.
Ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα διαχειρίζονται ηλεκτρικά και χημικά σήματα. Οι νευρώνες επικοινωνούν. Οι ορμόνες λειτουργούν ως χημικοί αγγελιοφόροι. Τα κύτταρα διαθέτουν υποδοχείς και ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένα μόρια και ερεθίσματα.
Υπάρχει μάλιστα ολόκληρο επιστημονικό πεδίο γύρω από την κυτταρική σηματοδότηση: τον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα λαμβάνουν, επεξεργάζονται και απαντούν σε πληροφορίες.
Πρόσεξε λοιπόν τι λέει η ίδια η επιστήμη: signal, signaling, signal transduction. Στα ελληνικά: σήμα, σηματοδότηση, μεταγωγή σήματος.
Ξεκινήσαμε από ένα φανάρι στον δρόμο και φτάσαμε στο εσωτερικό ενός κυττάρου. Κι ακόμη μιλάμε για σήματα.
Η καρδιά, ο εγκέφαλος και οι μύες «μιλούν»
Η καρδιά παράγει ηλεκτρική δραστηριότητα και εμείς την καταγράφουμε με το ηλεκτροκαρδιογράφημα. Ο εγκέφαλος παρουσιάζει ηλεκτρική δραστηριότητα που καταγράφεται με EEG. Η δραστηριότητα των μυών μπορεί να μετρηθεί με EMG.
Αυτό που θεωρούμε «σώμα» δεν είναι απλώς κρέας, κόκαλα και αίμα. Είναι ταυτόχρονα ένα ασύλληπτα πολύπλοκο σύστημα σημάτων, δεκτών, αποκρίσεων και μηχανισμών ανατροφοδότησης.
Ακόμη και στη μοριακή βιολογία συναντάμε σήματα ενεργοποίησης, μοριακή σηματοδότηση και αλληλουχίες που καθοδηγούν βιολογικές διεργασίες. Με διαφορετικούς μηχανισμούς, το μήνυμα είναι συνεχώς κάτι σαν: εδώ, τώρα, ξεκίνα, σταμάτα, ενεργοποίησε, αναστολή, απάντησε.
Δεν είναι ανθρώπινες λέξεις. Είναι πληροφορία.
Το σήμα δεν είναι απαραίτητα δύναμη – είναι πληροφορία
Και εδώ αρχίζουμε να πλησιάζουμε στον ελέφαντα.
Ένα μικροσκοπικό ηλεκτρικό σήμα μπορεί να ενεργοποιήσει ένα τεράστιο μηχάνημα. Ένα bit μπορεί να αλλάξει την κατάσταση ενός ψηφιακού συστήματος. Ένα μόριο που συνδέεται στον κατάλληλο υποδοχέα μπορεί να πυροδοτήσει ολόκληρη αλυσίδα βιολογικών αποκρίσεων. Ένα φωτόνιο μπορεί να ενεργοποιήσει φωτοϋποδοχέα στο μάτι.
Άρα το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πάντοτε «πόσο δυνατό είναι;». Μπορεί να είναι «υπάρχει ο κατάλληλος δέκτης;»
Και αυτή η ερώτηση αλλάζει ολόκληρο τον τρόπο με τον οποίο κοιτάμε την έννοια του σήματος.
Δεν υπάρχει χρήσιμο σήμα χωρίς κάποιον τρόπο λήψης του
Ένα ραδιοφωνικό κύμα μπορεί να περάσει μέσα από ένα δωμάτιο και κανείς από τους ανθρώπους που βρίσκονται εκεί να μην ακούσει μουσική. Βάζεις όμως τον κατάλληλο δέκτη, συντονίζεσαι στη σωστή συχνότητα και ξαφνικά ακούγεται φωνή, μουσική, πληροφορία.
Το σήμα υπήρχε. Αυτό που έλειπε ήταν ο κατάλληλος τρόπος λήψης και αποκωδικοποίησής του.
Το ίδιο συμβαίνει με πολλές πληροφορίες γύρω μας. Για έναν άνθρωπο ένα καρδιογράφημα είναι απλώς γραμμές. Για έναν καρδιολόγο είναι πληροφορία. Για κάποιον ένας παλμός στον παλμογράφο είναι ένας περίεργος κυματισμός. Για έναν ηλεκτρονικό είναι σήμα. Για κάποιον μια αλληλουχία DNA είναι τέσσερα γράμματα επαναλαμβανόμενα εκατομμύρια φορές. Για τον ειδικό μπορεί να περιέχει τεράστια ποσότητα πληροφορίας.
Το σήμα μπορεί να βρίσκεται μπροστά σε όλους. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι μπορούν να το διαβάσουν.
Τότε τι είναι πραγματικά «α-σήμα-ντο»;
Και επιστρέφουμε εκεί από όπου ξεκινήσαμε.
Μήπως κάτι είναι ασήμαντο επειδή πραγματικά δεν περιέχει καμία χρήσιμη πληροφορία; Ή μήπως μερικές φορές το χαρακτηρίζουμε ασήμαντο επειδή δεν διαθέτουμε ακόμη τη γνώση, τον κώδικα ή το κατάλληλο εργαλείο για να αναγνωρίσουμε το σήμα;
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τυχαίο μοτίβο αποτελεί μήνυμα. Εδώ βρίσκεται η παγίδα. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι εξαιρετικός στην αναγνώριση μοτίβων και μερικές φορές βλέπει μοτίβα ακόμη και εκεί όπου δεν υπάρχουν. Γι’ αυτό χρειάζονται παρατήρηση, επανάληψη, μέτρηση και πείραμα.
Αλλά σημαίνει κάτι άλλο, εξίσου σημαντικό: δεν μπορούμε να απορρίπτουμε μια ιδέα απλώς επειδή το σήμα είναι μικρό. Πρέπει πρώτα να ρωτήσουμε ποιος είναι ο δέκτης, ποιος ο μηχανισμός και ποια η μετρήσιμη απόκριση.
Ο ελέφαντας βρίσκεται ήδη μέσα στο δωμάτιο
Ζούμε σε έναν πολιτισμό που χρησιμοποιεί σήματα σχεδόν παντού. Οι τηλεπικοινωνίες λειτουργούν με σήματα. Οι υπολογιστές επεξεργάζονται σήματα και πληροφορία. Το νευρικό σύστημα χρησιμοποιεί ηλεκτροχημική σηματοδότηση. Τα κύτταρα επικοινωνούν μέσω πολύπλοκων μηχανισμών σηματοδότησης. Οι αισθήσεις μας μετατρέπουν ερεθίσματα του περιβάλλοντος σε νευρική πληροφορία.
Κι όμως, όταν η συζήτηση ξεφεύγει από τις εφαρμογές που έχουμε ήδη συνηθίσει, πολλές φορές συμπεριφερόμαστε σαν η ίδια η έννοια του σήματος να είναι κάτι μυστηριώδες ή εξωτικό.
Δεν είναι.
Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ πιο ενδιαφέρον: ποιο σήμα μπορεί να αλληλεπιδράσει με ποιο σύστημα, μέσω ποιου μηχανισμού και με ποιο αποτέλεσμα;
Εκεί βρίσκεται και το σύνορο ανάμεσα σε αυτό που γνωρίζουμε, σε αυτό που υποθέτουμε και σε αυτό που μένει να αποδειχθεί.
Και κάπου εδώ αποκτά άλλη… ΣΗΜΑ-ΣΙΑ
Ίσως έχουμε μάθει να συνδέουμε τη δύναμη μόνο με το μεγάλο, το βαρύ, το καυτό, το βίαιο και το ενεργειακά ισχυρό. Η πληροφορία όμως μας διδάσκει κάτι διαφορετικό. Ένα μικρό σήμα μπορεί να οδηγήσει σε τεράστια απόκριση όταν συναντήσει ένα σύστημα ικανό να το αναγνωρίσει.
Και τότε η ερώτηση αλλάζει. Δεν ρωτάς μόνο «πόση ενέργεια έχει;». Ρωτάς «τι πληροφορία μεταφέρει;», «σε ποιον δέκτη απευθύνεται;» και «τι συμβαίνει όταν ο δέκτης το αναγνωρίσει;»
Η ίδια μας η γλώσσα μάς έχει αφήσει μπροστά στα μάτια μας μια ολόκληρη αλυσίδα: σήμα, σημαίνω, σημασία, σημαντικό, ασήμαντο, σημάδι, σημείο, σημείωση, σήμανση, σηματοδότηση, σηματοδότης, σημαντήρας, σημειολογία, σημασιολογία.
Και η σύγχρονη επιστήμη πρόσθεσε: νευρικό σήμα, βιοηλεκτρικό σήμα, ηλεκτρομαγνητικό σήμα, κυτταρική σηματοδότηση, μοριακό σήμα, ψηφιακό σήμα, αναλογικό σήμα και επεξεργασία σήματος.
Υπάρχει όμως μία ακόμη έκφραση που ίσως είναι η σημαντικότερη από όλες:
Λόγος σήματος προς θόρυβο.
Γιατί για να αναγνωρίσεις ένα σήμα πρέπει πρώτα να μπορέσεις να το ξεχωρίσεις από τον θόρυβο.
Και ίσως αυτό ακριβώς πρέπει να ξαναμάθουμε να κάνουμε.
Μην προσπερνάς λοιπόν το ΣΗΜΑ ως… Α-ΣΗΜΑ-ΝΤΟ
Δεν χρειάζεται να πιστέψεις κάτι επειδή στο είπε κάποιος. Χρειάζεται να ρωτήσεις, να ψάξεις, να πειραματιστείς, να μετρήσεις και να συγκρίνεις. Να αναζητήσεις ποιο είναι το σήμα, ποιος είναι ο δέκτης και ποια είναι η απόκριση.
Γιατί όταν αρχίσεις να αντιλαμβάνεσαι πόσο κεντρική θέση έχει η έννοια του σήματος στη γλώσσα, στην επικοινωνία, στην τεχνολογία και στην ίδια τη βιολογία, τότε ίσως αρχίσεις να κοιτάζεις διαφορετικά ορισμένα πράγματα που μέχρι χθες θεωρούσες…
Α-ΣΗΜΑ-ΝΤΑ.
Και από αυτό το σημείο αρχίζει μια άλλη έρευνα: σήμα, πληροφορία, συχνότητα, συντονισμός και το ερώτημα αν υπάρχουν εφαρμογές τους που αξίζει να εξετάσουμε πολύ περισσότερο.
Για όποιον θέλει να ακολουθήσει αυτό το μονοπάτι, η συνέχεια βρίσκεται στο Radionics.gr.
Οπου καλο ειναι να “εκμεταλευτεις” αυτη την εβδομαδα προφορας 41% εκπτωση ..πριν τα σηματα αποφασισουν να πανε να βρουν την πραγματικη τους αξια !
Ελληνικά 