Πέντε θεωρίες, μία ύποπτη σύμπτωση

Υπάρχουν ιδέες που γεννήθηκαν με χιλιάδες χρόνια διαφορά, από ανθρώπους που δεν είχαν ιδέα ο ένας για τον άλλον, και καταλήγουν στο ίδιο ακριβώς σημείο. Όταν συμβαίνει αυτό, συνήθως σημαίνει ένα από τα δύο: είτε είναι σύμπτωση, είτε έπεσαν πάνω σε κάτι αληθινό.

Κρίνε μόνος σου.

Οι πέντε ιδέες, με απλά λόγια

–-Η θεωρία του ενός ηλεκτρονίου. Ο φυσικός John Wheeler πρότεινε κάτι τρελό: όλα τα ηλεκτρόνια στο σύμπαν —δισεκατομμύρια δισεκατομμυρίων— μπορεί να είναι στην πραγματικότητα *ένα και μόνο* ηλεκτρόνιο. Ταξιδεύει μπρος-πίσω στον χρόνο, και κάθε φορά που το συναντάμε, νομίζουμε ότι βλέπουμε νέο σωματίδιο. Στην πραγματικότητα βλέπουμε το ίδιο, ξανά και ξανά, από διαφορετική χρονική στιγμή.

–Η σπηλιά του Πλάτωνα. Άνθρωποι αλυσοδεμένοι σε μια σπηλιά βλέπουν μόνο σκιές στον τοίχο και νομίζουν πως αυτή είναι η πραγματικότητα. Η αλήθεια, λέει ο Πλάτωνας, είναι έξω στο φως — μια τέλεια, μοναδική «Ιδέα» για κάθε πράγμα. Όλα τα δέντρα που βλέπουμε είναι ατελείς σκιές μιας και μοναδικής, τέλειας ιδέας του «δέντρου».

-Το Block Universe. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, ο χρόνος δεν «κυλάει» όπως νομίζουμε. Παρελθόν, παρόν και μέλλον υπάρχουν όλα ταυτόχρονα, σαν ένα τεράστιο, ακίνητο block. Το ότι νιώθουμε πως ο χρόνος περνάει είναι κόλπο του μυαλού μας — το ίδιο το σύμπαν δεν κινείται πουθενά.

-Ο Γνωστικισμός. Μια αρχαία θρησκευτική ιδέα που λέει: ο υλικός κόσμος γύρω μας είναι ένα λάθος, μια φυλακή φτιαγμένη από έναν κατώτερο, ατελή δημιουργό. Η αληθινή πραγματικότητα είναι κάπου αλλού — μια ενιαία, τέλεια θεϊκή ολότητα. Εμείς είμαστε μικρές σπίθες αυτής της ολότητας, ξεχασμένες μέσα στην ύλη.

-Ο σολιψισμός.Η πιο ακραία ιδέα απ’ όλες: το μόνο πράγμα που μπορείς να είσαι σίγουρος ότι υπάρχει είναι το δικό σου μυαλό. Όλοι οι άλλοι, όλος ο κόσμος γύρω σου, μπορεί να είναι απλώς μια προβολή της δικής σου συνείδησης. Δεν υπάρχει τρόπος να το αποδείξεις — ούτε να το διαψεύσεις.

-The Egg. Ένα διήγημα του Andy Weir, πιο σύγχρονο απ’ όλα τα υπόλοιπα, αλλά εξίσου ανατριχιαστικό. Ένας άνθρωπος πεθαίνει και μια οντότητα του αποκαλύπτει κάτι: όλοι οι άνθρωποι που έζησαν ποτέ, ζουν τώρα, ή θα ζήσουν — είναι ο ίδιος. Ο δολοφόνος και το θύμα του. Ο αυτοκράτορας και ο σκλάβος του. Μία και μοναδική ψυχή, που ξαναγεννιέται σε κάθε ζωή, βιώνοντας κάθε δυνατή οπτική γωνία της ανθρώπινης εμπειρίας — μέχρι να ωριμάσει αρκετά ώστε να προχωρήσει παρακάτω.

– Το κοινό νήμα

Πέντε τελείως διαφορετικές ιδέες. Ένας φυσικός, ένας αρχαίος φιλόσοφος, μια σύγχρονη θεωρία χρόνου, μια θρησκευτική αίρεση, κι ένα φιλοσοφικό πείραμα σκέψης. Και όλες λένε, με τη δική τους γλώσσα, ακριβώς το ίδιο πράγμα:

Αυτό που βλέπεις ως πολλά, ξεχωριστά, διαδοχικά, είναι στην πραγματικότητα ένα.

– Το ηλεκτρόνιο: πολλά σωματίδια = ένα σωματίδιο σε διαφορετικές στιγμές.
– Ο Πλάτωνας: πολλά δέντρα = μία Ιδέα σε πολλές σκιές.
– Το Block Universe: πολλές στιγμές = ένα ενιαίο, ακίνητο σύμπαν.
– Ο Γνωστικισμός: πολλές ψυχές = σπίθες μιας ενιαίας θεϊκής πηγής.
– Ο σολιψισμός: πολλοί άνθρωποι = ίσως μόνο ένα μυαλό, το δικό σου.
– Το Egg: κάθε άνθρωπος που υπήρξε ή θα υπάρξει = μία ψυχή, σε άλλη ζωή.

Κάθε μία, από τελείως διαφορετικό δρόμο, καταλήγει στο ίδιο μέρος: ό,τι σου φαίνεται σαν πλήθος, μπορεί να είναι ένα πράγμα που απλώς δεν το αναγνωρίζεις. Το Egg απλώς το κάνει πιο προσωπικό απ’ όλα — δεν σου λέει ότι είσαι σκιά μιας Ιδέας ή σημείο σε ένα block. Σου λέει ότι ο άνθρωπος που σε πλήγωσε, και ο άνθρωπος που πλήγωσες εσύ, είσαι κι οι δύο εσύ.

– Το ενοχλητικό μέρος

Αν πάρεις όλες αυτές τις θεωρίες στα σοβαρά έστω για λίγα δευτερόλεπτα, καταλήγεις σε μια ενόχληση που δύσκολα ξεφορτώνεσαι: κι αν το «εγώ» που νομίζεις πως είσαι —ξεχωριστό, συνεχές, μοναδικό— δεν είναι παρά ένα ακόμα σημείο πάνω σε κάτι πολύ μεγαλύτερο; Μια σκιά, μια σπίθα, μια στιγμή, μια σκέψη ενός και μοναδικού μυαλού;

Το πιο περίεργο απ’ όλα δεν είναι ότι πέντε τελείως ασύνδετοι άνθρωποι, σε διαφορετικές εποχές, σκέφτηκαν το ίδιο πράγμα. Είναι ότι κανείς τους δεν μπόρεσε ποτέ να σου αποδείξει το αντίθετο.

STRANGERS E-BOOKS