Η ανθρωπότητα ζει ξανά στιγμές που μέχρι πρόσφατα έμοιαζαν να ανήκουν αποκλειστικά στην εποχή του Apollo. Περισσότερα από 50 χρόνια μετά την τελευταία επανδρωμένη αποστολή πέρα από τις περιγήινες τροχιές, η NASA, με το πρόγραμμα Artemis, φέρνει ξανά τη Σελήνη στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος και αυτή τη φορά με ακόμη πιο φιλόδοξο ορίζοντα.
Η αποστολή Artemis II, που εκτοξεύθηκε την 1η Απριλίου, σηματοδοτεί την πρώτη επανδρωμένη επιστροφή της ανθρωπότητας στο εγγύς διάστημα μετά το 1972, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην εξερεύνηση πέρα από τη Γη.
Με πλήρωμα τεσσάρων αστροναυτών (τρεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και έναν από τον Καναδά, και με δύο σημαντικές διαφοροποιήσεις από το πρόγραμμα Apollo, καθώς ανάμεσα στους τέσσερις βρίσκεται για πρώτη φορά μια γυναίκα και ένας Αφροαμερικανός), το διαστημόπλοιο Orion πραγματοποίησε περιφορά γύρω από τη Σελήνη και επιστρέφει μέχρι στιγμής με ασφάλεια, δοκιμάζοντας κρίσιμα συστήματα και διαδικασίες.
Στη διάρκεια της υπερπτήσης, οι αστροναύτες πέρασαν για περίπου 40 λεπτά πίσω από τη Σελήνη, γεγονός που προκάλεσε τη διακοπή των επικοινωνιών, όπως την εποχή του Apollo.
Όπως εκτιμούν αρκετοί επιστήμονες, η αποστολή αυτή αποτελεί καθοριστική «πρόβα» για τις επερχόμενες επανδρωμένες προσεδαφίσεις στη Σελήνη, ανοίγοντας τον δρόμο για τη μακροχρόνια ανθρώπινη παρουσία εκτός Γης.
Τις τελευταίες ώρες, η αποστολή πέρασε ήδη στην ιστορία, καθώς το πλήρωμα κατέγραψε νέο ρεκόρ απόστασης για επανδρωμένη πτήση, ξεπερνώντας εκείνο του Apollo 13, ενώ κατά τη διέλευσή του από την αθέατη πλευρά της Σελήνης κατέγραψε κάτι αδύνατο να συμβεί από παρατηρητή στη Γη. Μια ηλιακή έκλειψη διάρκειας πάνω από 50 λεπτά, όπως αποτυπώνεται από το διάστημα.
Πλέον η αποστολή έχει ήδη εισέλθει στη φάση της επιστροφής, με το διαστημόπλοιο Orion να έχει εκτελέσει τον κρίσιμο ελιγμό επαναφοράς προς τη Γη.
«Σημαντικό επιστημονικό επίτευγμα»
Τι σηματοδοτεί αυτή η νέα εποχή για την ανθρώπινη παρουσία στο διάστημα και πόσο κοντά βρισκόμαστε σε μια μόνιμη επιστροφή στη Σελήνη;
Την απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα επιχείρησε να δώσει στο protothema.gr ο κ. Λουκάς Ζαχείλας, Δρ. Αστρονομίας, πρόεδρος της Εταιρείας Αστρονομίας και Διαστήματος και καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Όπως λέει ο κ. Ζαχείλας η αποστολή της NASA δεν έχει μόνο συμβολικό χαρακτήρα, αλλά και ουσιαστική επιστημονική αξία. «Υπάρχει σαφής επιστημονικός λόγος πίσω από αυτή την αποστολή. Είναι ένα σημαντικό επίτευγμα που ανοίγει ξανά τον δρόμο για τη συστηματική μελέτη της Σελήνης», σημειώνει χαρακτηριστικά.
«Κρίσιμο ενδιάμεσο βήμα»
Σε αντίθεση με το πρόγραμμα Apollo, η NASA ακολουθεί διαφορετική στρατηγική.
«Το Artemis Ι ήταν εντελώς ρομποτικό. Δεν υπήρχε άνθρωπος μέσα. Έκανε την ίδια περίπου τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Αφού επιβεβαιώθηκε ότι τα συστήματα λειτουργούν σωστά, η NASA προχώρησε γρήγορα στην επόμενη φάση, και γι’ αυτό τόλμησαν ήδη από τη δεύτερη αποστολή να βάλουν και ανθρώπους», επισημαίνει, θυμίζοντας ότι στο πρόγραμμα Apollo χρειάστηκαν πολλές αποστολές πριν επιχειρηθεί κάτι αντίστοιχο.
Σύμφωνα με τον ίδιο το Artemis II δεν αποτελεί τον τελικό στόχο, αλλά ένα κρίσιμο ενδιάμεσο βήμα σε έναν πολυετή σχεδιασμό. Το πρόγραμμα της NASA εξελίσσεται σταδιακά, με κάθε αποστολή να προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας και δοκιμών.
Όπως εξηγεί ο κ. Ζαχείλας, μετά την ολοκλήρωση της τρέχουσας αποστολής, το επόμενο βήμα είναι το Artemis III, το οποίο αναμένεται να κινηθεί σε περιγήινη τροχιά με σκοπό να δοκιμάσουν τον τρόπο συνάντησης και πρόσδεσης του διαστημοπλοίου Orion με άλλο «εμπορικό» διαστημόπλοιο (π.χ. SpaceX και Blue Origin) που είναι απαραίτητα για την προσεδάφιση αστροναυτών στη Σελήνη.
Η ουσιαστική καμπή τοποθετείται χρονικά στις αρχές του 2028. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της NASA, που επικαλείται ο κ. Ζαχείλας, με την αποστολή Artemis IV, αναμένεται η επιστροφή ανθρώπων στην επιφάνεια της Σελήνης.
«Ο στόχος είναι να προσεληνωθούν σε περιοχή του Νότιου Πόλου και να παραμείνουν για μία ολόκληρη εβδομάδα», αναφέρει, εξηγώντας ότι η συγκεκριμένη περιοχή έχει επιλεγεί λόγω της παρουσίας πάγου. Η ύπαρξη αυτού του πόρου θεωρείται καθοριστική, καθώς μπορεί να υποστηρίξει μακροχρόνιες αποστολές χωρίς την ανάγκη συνεχούς μεταφοράς υλικών από τη Γη.
Παράλληλα, η αποστολή δεν θα περιοριστεί σε μια απλή προσελήνωση.
«Θέλουν να αφήσουν εκεί κομμάτια υποδομών», τονίζει, με στόχο τη σταδιακή δημιουργία μιας μόνιμης ανθρώπινης παρουσίας. Με άλλα λόγια τις πρώτες «κατοικίες».
Γιατί επιστρέφουμε στη Σελήνη, ενδιάμεσος «σταθμός» για τον Άρη;
Πάντως, η ανάπτυξη υποδομών στη Σελήνη δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο στρατηγικό σχέδιο. Όπως εξηγεί ο κ. Ζαχείλας, στόχος είναι η δημιουργία μιας βάσης που θα λειτουργεί ως ενδιάμεσος σταθμός, διευκολύνοντας αποστολές προς πιο απομακρυσμένους προορισμούς.
«Το επόμενο βήμα της ανθρωπότητας είναι ο Άρης, ωστόσο αυτό παραμένει ένα ιδιαίτερα δύσκολο εγχείρημα, καθώς απαιτούνται αρκετοί μήνες για να φτάσει κανείς εκεί», σημειώνει και προσθέτει: «Σκοπός είναι να γίνει η Σελήνη κέντρο εκτόξευσης πυραύλων για τον Άρη, κάτι που προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα. Για παράδειγμα, λόγω της μικρότερης βαρύτητας απαιτούνται πολύ λιγότερα καύσιμα, γεγονός που καθιστά πιο εφικτές τις μακρινές αποστολές».
Παράλληλα, όπως τονίζει ο κ. Ζαχείλας, η Σελήνη διαθέτει πετρώματα τα οποία, πέρα από ορισμένες συμφωνίες που βρίσκονται σε ισχύ, «δεν ανήκουν σε κανέναν, στοιχείο που εντείνει το ενδιαφέρον και τον ανταγωνισμό».
«Πιστεύω ότι ο Άρης αργεί για την ώρα, αλλά δεν είναι σαφές τι ακριβώς σχεδιάζει και ο Έλον Μασκ που κρατά πολλά από τα σχέδιά του μυστικά», λέει ο δρ. Αστρονομίας και προσθέτει ότι τουλάχιστον σε αυτή τη φάση η NASA μπορεί να έχει τον Άρη στα σχέδιά της, όμως δεν βρίσκεται ακόμη στο επίκεντρο, καθώς στο τραπέζι παραμένει πρωτίστως η Σελήνη.
Στο πλαίσιο αυτό, τονίζει επίσης ότι ο Άρης αποτελεί διαχρονικά ένα μεγάλο όνειρο για πολλούς επιστήμονες, καθώς η κατάκτηση ενός άλλου πλανήτη θα αποτελούσε ιστορικό ορόσημο για την ανθρωπότητα.
Όπως λέει «σε αντίθεση με τη Σελήνη, που είναι φυσικός δορυφόρος της Γης, ο Άρης είναι πλανήτης, κάτι που ενισχύει ακόμη περισσότερο τη σημασία μιας τέτοιας αποστολής. Αν και η Αφροδίτη βρίσκεται πιο κοντά στη Γη, οι ακραίες θερμοκρασίες της, που φτάνουν περίπου τους 400 βαθμούς Κελσίου, καθιστούν πρακτικά αδύνατη οποιαδήποτε ανθρώπινη παρουσία ή παραμονή διαστημοπλοίων στην επιφάνειά της. Αντίθετα, ο Άρης, παρά το γεγονός ότι έχει κυρίως θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν, παρουσιάζει σε ορισμένες περιοχές συνθήκες που μπορούν να προσεγγίσουν πιο «ήπιες» τιμές, ακόμη και γύρω στους 15–20 βαθμούς Κελσίου. Οι συνθήκες αυτές θεωρούνται πιο διαχειρίσιμες, τόσο για τα σύγχρονα υλικά όσο και για την πιθανή ανθρώπινη παρουσία, επιτρέποντας την προοπτική παραμονής για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα σε σχέση με άλλους πλανήτες του ηλιακού συστήματος».
Σύμφωνα με όσα λέει ο κ. Ζαχείλας στο protothema.gr, η πορεία μιας τέτοιας αποστολής θα εξαρτηθεί από την επιτυχία των δοκιμών και την εξέλιξη της τεχνολογίας. Ταυτόχρονα, σύμφωνα με τον ίδιο, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες, καθώς η χρηματοδότηση παραμένει καθοριστική για τη συνέχιση των αποστολών.
Οι κίνδυνοι της αποστολής Artemis ΙΙ
Σε ερώτηση σχετικά με τους κινδύνους που ελλοχεύουν σε μια τέτοια αποστολή, ο κ. Ζαχείλας υπογραμμίζει ότι πολλά -και μάλιστα πάρα πολλά- μπορούν να πάνε στραβά.
Ο ίδιος περιγράφει με έντονο τρόπο την αγωνία που ένιωσε παρακολουθώντας την εκτόξευση ζωντανά από το YouTube της NASA, «με σφιγμένη γροθιά και σφιγμένη καρδιά», έχοντας πάντα στο μυαλό του τις τραγωδίες του Challenger και του Columbia, που απέδειξαν πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί ο έλεγχος.
Όπως επισημαίνει, η ένταση δεν σταματά μετά την εκτόξευση, καθώς η επιστροφή είναι εξίσου κρίσιμη. Ακόμη και μια μικρή αστοχία, «κάτι να έχει σπάσει, μια ρωγμή, ένα κάτι», μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικές συνέπειες μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Και το διακύβευμα σύμφωνα με τον ίδιο δεν είναι μόνο οικονομικό: αφορά ανθρώπους που έχουν αφιερώσει αμέτρητες ώρες εργασίας, επιστήμονες και μηχανικούς που έχουν επενδύσει όλη τους τη γνώση, αλλά και ένα πλήρωμα που βρίσκεται εκατοντάδες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, χωρίς κανένα περιθώριο λάθους.
Η επιστροφή
Η επιστροφή του πληρώματος αναμένεται την Παρασκευή, με την κάψουλα Orion να προσθαλασσώνεται στα ανοικτά της Καλιφόρνιας, ακολουθώντας τη δοκιμασμένη πρακτική των αμερικανικών αποστολών, με τη βοήθεια αλεξιπτώτων.
Όπως επισημαίνει ο κ. Ζαχείλας, το πιο κρίσιμο στάδιο της διαδικασίας είναι η επανείσοδος στην ατμόσφαιρα της Γης, κατά την οποία αναπτύσσονται εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες, θέτοντας σε δοκιμασία τα συστήματα θερμικής προστασίας του διαστημοπλοίου.
«Η αγωνία στο κέντρο ελέγχου κορυφώνεται σε αυτό το σημείο», καταλήγει, εκφράζοντας συγκρατημένη αισιοδοξία ότι η αποστολή θα ολοκληρωθεί με επιτυχία, εφόσον μέχρι στιγμής όλα έχουν εξελιχθεί ομαλά.
protothema.gr
Ελληνικά 