Πρώτον, η εκρηκτική ροή επενδυτικών κεφαλαίων προς κάθε τι που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη έχει ανοίξει τον δρόμο ακόμη και για ιδέες που έως πρόσφατα θεωρούνταν αμιγώς θεωρητικές. Δεύτερον, οι τεχνικές καλλιέργειας ανθρώπινου εγκεφαλικού ιστού εκτός σώματος έχουν ωριμάσει σημαντικά, με τη φαρμακοβιομηχανία να επενδύει πλέον ενεργά στο πεδίο. Τρίτον, η πρόοδος στις διεπαφές εγκεφάλου–υπολογιστή έχει αυξήσει την κοινωνική ανοχή σε τεχνολογίες που θολώνουν τα όρια ανάμεσα στη βιολογία και τη μηχανή. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται σε αναλύσεις του The Conversation, τα κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν: πρόκειται για μια ουσιαστική τεχνολογική καμπή ή για έναν ακόμη κύκλο υπερβολικών προσδοκιών; Και κυρίως, ποιες είναι οι ηθικές συνέπειες όταν ανθρώπινος εγκεφαλικός ιστός αντιμετωπίζεται ως υπολογιστικό εξάρτημα;

Η βασική ιδέα δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Εδώ και δεκαετίες, νευροεπιστήμονες καλλιεργούν νευρώνες πάνω σε μικροσκοπικά ηλεκτρόδια για να μελετούν τη συμπεριφορά τους. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 έγιναν τα πρώτα πειράματα αμφίδρομης επικοινωνίας νευρικού ιστού με ηλεκτρονικά συστήματα, χωρίς όμως να υπάρξει συνέχεια. Το σημείο καμπής ήρθε το 2013, όταν αποδείχθηκε ότι ανθρώπινα βλαστοκύτταρα μπορούν να αυτοοργανωθούν σε τρισδιάστατες δομές που προσομοιάζουν βασικά χαρακτηριστικά του εγκεφάλου, τα λεγόμενα «εγκεφαλικά οργανοειδή». Έκτοτε, τέτοιος ιστός χρησιμοποιείται ευρέως στην έρευνα και στη δοκιμή φαρμάκων, χωρίς ωστόσο να εμφανίζει σύνθετα μοτίβα που θα μπορούσαν να συνδεθούν με νόηση ή συνείδηση. Η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί ότι τα σημερινά οργανοειδή δεν έχουν συνείδηση ούτε βρίσκονται κοντά σε κάτι τέτοιο.

Το πείραμα που άναψε τη δημόσια συζήτηση

Το 2022, η αυστραλιανή εταιρεία Cortical Labs επανέφερε το θέμα στο προσκήνιο, παρουσιάζοντας πείραμα στο οποίο καλλιεργημένοι νευρώνες «εκπαιδεύτηκαν» να παίζουν Pong σε ένα σύστημα κλειστού βρόχου. Η δημοσιότητα υπήρξε έντονη, κυρίως λόγω της χρήσης του όρου «ενσωματωμένη συνείδηση», τον οποίο πολλοί ειδικοί χαρακτήρισαν παραπλανητικό. Ένα χρόνο αργότερα προτάθηκε ο όρος «νοημοσύνη οργανοειδών», λιγότερο φορτισμένος αλλά εξίσου αμφιλεγόμενος, καθώς μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση ισοδυναμίας με τα σύγχρονα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Την ώρα που η τεχνολογία εξελίσσεται, τα ηθικά και ρυθμιστικά πλαίσια δείχνουν να μένουν πίσω. Τα ισχύοντα πρότυπα βιοηθικής αντιμετωπίζουν τα οργανοειδή αποκλειστικά ως εργαλεία βιοϊατρικής έρευνας, όχι ως τμήματα υβριδικών υπολογιστικών συστημάτων. Ερευνητές του πεδίου ζητούν αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών, προειδοποιώντας ότι η ταχύτητα της έρευνας και της εμπορικής αξιοποίησης ξεπερνά την ικανότητα θεσμικού ελέγχου, ακόμη και όταν τα αποτελέσματα δημοσιεύονται σε κορυφαία επιστημονικά περιοδικά όπως το Nature.

Στο μεταξύ, η διεθνής κούρσα έχει ήδη ξεκινήσει. Η ελβετική FinalSpark προσφέρει απομακρυσμένη πρόσβαση σε νευρωνικά οργανοειδή, ενώ η Cortical Labs προετοιμάζει την εμπορική διάθεση του επιτραπέζιου βιοϋπολογιστή CL1. Πανεπιστημιακές ομάδες, όπως εκείνη του University of California San Diego, εξετάζουν εφαρμογές που εκτείνονται από τη μελέτη νευρολογικών παθήσεων έως τη μοντελοποίηση σύνθετων περιβαλλοντικών φαινομένων. Σε ένα ευρύτερο τεχνολογικό περιβάλλον όπου προσωπικότητες όπως ο Ίλον Μασκ προωθούν νευρωνικά εμφυτεύματα και διανθρωπιστικά σενάρια, η συζήτηση για τη «νοημοσύνη οργανοειδών» επαναφέρει θεμελιώδη ερωτήματα: τι συνιστά νοημοσύνη, πότε –αν ποτέ– ένα σύνολο ανθρώπινων κυττάρων αξίζει ηθικής μέριμνας και πώς πρέπει να ρυθμιστούν βιολογικά συστήματα που αρχίζουν να λειτουργούν σαν υπολογιστές. Η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη στην αρχή. Ωστόσο, όλα δείχνουν ότι οι επιστημονικές και ηθικές συζητήσεις που τη συνοδεύουν θα γίνουν επείγουσες πολύ νωρίτερα απ’ όσο αρχικά αναμενόταν.

alphafreepress.gr