Παράξενα «ατυχήματα»: διαφορετικά γεγονότα, τα ίδια μοτίβα

Όταν ένα τραγικό γεγονός συμβεί μία φορά, θεωρείται ατύχημα. Όταν όμως παρόμοια γεγονότα επαναλαμβάνονται, με κοινά χαρακτηριστικά, σε διαφορετικές χώρες και εποχές, τότε γεννάται ένα εύλογο ερώτημα: πρόκειται απλώς για σύμπτωση ή για μοτίβο;

Η ιστορία προσφέρει αρκετά παραδείγματα «ατυχημάτων» που, όταν εξεταστούν συνολικά, παρουσιάζουν ανησυχητικές ομοιότητες.

Αεροπορικές τραγωδίες και χαμένα δεδομένα

Σε πολλές αεροπορικές καταστροφές, τα μαύρα κουτιά είτε καταστρέφονται είτε παρουσιάζουν ελλιπή δεδομένα. Στην πτήση TWA 800 (1996), μαρτυρίες για φωτεινό ίχνος πριν την έκρηξη αγνοήθηκαν, ενώ η επίσημη εξήγηση περιορίστηκε σε μηχανική βλάβη.

Παρόμοια, σε άλλες τραγωδίες, κρίσιμα τμήματα των συντριμμιών απομακρύνθηκαν ή δεν εξετάστηκαν ποτέ πλήρως, αφήνοντας κενά στην αλυσίδα των αποδείξεων.

Σιδηροδρομικά δυστυχήματα πριν από μεταρρυθμίσεις

Σε αρκετές χώρες, μεγάλα σιδηροδρομικά δυστυχήματα προηγήθηκαν σημαντικών αλλαγών στη νομοθεσία ή ιδιωτικοποιήσεων. Μετά από τραγωδίες, οι πολίτες, σοκαρισμένοι, αποδέχονται ευκολότερα αυστηρότερα μέτρα ελέγχου, νέες τεχνολογίες παρακολούθησης ή αλλαγές στη διαχείριση.

Το κοινό στοιχείο δεν είναι μόνο το ατύχημα, αλλά η ταχύτητα με την οποία προωθούνται αποφάσεις που πριν συναντούσαν αντιδράσεις.

Βιομηχανικά ατυχήματα και «ανθρώπινο λάθος»

Το μοτίβο επαναλαμβάνεται και σε βιομηχανικές καταστροφές. Από το Μποπάλ στην Ινδία μέχρι πυρηνικά ατυχήματα, η αρχική εξήγηση συχνά εστιάζει στο ανθρώπινο λάθος ή σε μεμονωμένη τεχνική αστοχία.

Σπάνια εξετάζεται σε βάθος το πλαίσιο: περικοπές ασφαλείας, πιέσεις κόστους, προειδοποιήσεις που αγνοήθηκαν ή αποφάσεις που ελήφθησαν πολύ πριν το συμβάν.

Ναυάγια και στρατηγικές συγκυρίες

Ιστορικά ναυάγια, από το Lusitania μέχρι σύγχρονες περιπτώσεις, συνέβησαν σε περιόδους αυξημένης γεωπολιτικής έντασης. Μετά από αυτά, η κοινή γνώμη συχνά στράφηκε υπέρ στρατιωτικών παρεμβάσεων ή αλλαγής πολιτικής στάσης.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς βυθίστηκε ένα πλοίο, αλλά τι άλλαξε αμέσως μετά.

Κοινά χαρακτηριστικά που επανεμφανίζονται

• Αποτυχία πολλαπλών συστημάτων ταυτόχρονα
• Μαρτυρίες που έρχονται σε αντίθεση με το επίσημο πόρισμα
• Γρήγορο κλείσιμο ερευνών
• Καταστροφή ή απώλεια κρίσιμων στοιχείων
• Νομοθετικές ή πολιτικές αλλαγές λίγο μετά

Η δύναμη του σοκ

Το σοκ παραλύει την κριτική σκέψη. Όταν οι κοινωνίες βρίσκονται σε κατάσταση φόβου και θλίψης, αναζητούν ασφάλεια, όχι απαντήσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, το αφήγημα παγιώνεται εύκολα.

Τυχαία γεγονότα ή επαναλαμβανόμενο σενάριο;

Κανένα από αυτά τα παραδείγματα δεν αποδεικνύει από μόνο του πρόθεση ή σχεδιασμό. Όμως η επανάληψη των ίδιων στοιχείων δημιουργεί ένα μοτίβο που αξίζει να παρατηρηθεί.

Ερώτημα προς τον αναγνώστη:
Αν τα ίδια «λάθη» εμφανίζονται ξανά και ξανά σε κρίσιμες στιγμές, πόσο τυχαία μπορούν να θεωρηθούν;