Δεν μας προετοιμάζουν για πόλεμο. Μας εκπαιδεύουν να τον δεχτούμε.

Υπάρχει μια λεπτή αλλά κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στο «σε προετοιμάζω» και στο «σε συνηθίζω». Η πρώτη έννοια προϋποθέτει ειλικρίνεια. Η δεύτερη, επανάληψη. Και αυτό που ζούμε τα τελευταία χρόνια δεν μοιάζει με προετοιμασία. Μοιάζει με εκπαίδευση ανοχής.

Ο πόλεμος δεν παρουσιάζεται πια ως γεγονός, αλλά ως περιβάλλον. Δεν έρχεται ως σοκ. Έρχεται σαν θόρυβος στο βάθος. Σαν κάτι που “πάντα υπήρχε”. Κάθε δελτίο ειδήσεων, κάθε ανάλυση, κάθε «ειδικός» χτίζει σιγά σιγά μια νέα κανονικότητα, όπου η σύγκρουση θεωρείται φυσική κατάσταση του κόσμου.

Δεν είναι τυχαίο. Οι κοινωνίες δεν οδηγούνται στον πόλεμο από τη μια μέρα στην άλλη. Οδηγούνται πρώτα στην αποδοχή του. Στην ιδέα ότι «δεν γίνεται αλλιώς». Ότι «είναι αναπόφευκτο». Ότι «πρέπει να διαλέξουμε πλευρά». Και κάπου εκεί, η λογική παραδίδει τη θέση της στο συναίσθημα, και το συναίσθημα στον φόβο.

Ο φόβος είναι πάντα το νόμισμα. Με αυτόν αγοράζεται η σιωπή. Με αυτόν δικαιολογούνται οι περιορισμοί. Με αυτόν περνάνε αποφάσεις που σε καιρό ειρήνης θα προκαλούσαν εξέγερση. Και ο φόβος σήμερα δεν χρειάζεται σειρήνες. Χρειάζεται μόνο τίτλους.

Παρατηρήστε τη γλώσσα. Δεν μιλάνε για ανθρώπους, μιλάνε για «μέτωπα». Δεν μιλάνε για νεκρούς, μιλάνε για «απώλειες». Δεν μιλάνε για ευθύνη, μιλάνε για «γεωπολιτική αναγκαιότητα». Η γλώσσα αποστειρώνει την πραγματικότητα. Την κάνει διαχειρίσιμη. Αποδεκτή.

Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν έξω, στο προσκήνιο, στο παρασκήνιο χτίζεται κάτι άλλο: η εσωτερική πειθαρχία. Όσο αυξάνεται η αίσθηση απειλής, τόσο μειώνεται η ανοχή στη διαφωνία. Όποιος αμφισβητεί, βαφτίζεται επικίνδυνος. Όποιος ρωτάει, γίνεται ύποπτος. Όποιος δεν χειροκροτεί, στοχοποιείται.

Δεν χρειάζονται πλέον τανκς στους δρόμους. Αρκεί η κοινωνική πίεση. Αρκεί ο φόβος του αποκλεισμού. Αρκεί το να σου πουν ότι «δεν είναι ώρα για ερωτήσεις». Πάντα, μα πάντα, όταν δεν είναι ώρα για ερωτήσεις, κάτι πολύ βαρύ ετοιμάζεται.

Η ιστορία το έχει δείξει ξανά και ξανά. Όχι με ίδιες σημαίες, όχι με ίδιους ηγέτες, αλλά με την ίδια μέθοδο. Πρώτα ορίζεται ο εχθρός. Μετά απλοποιείται η πραγματικότητα. Μετά ζητείται ενότητα. Και τέλος, ζητείται υπακοή.

Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι οι αποφάσεις των ισχυρών. Αυτές ήταν πάντα κυνικές. Το ανησυχητικό είναι πόσο εύκολα ο κόσμος κουράστηκε να σκέφτεται. Πόσο πρόθυμα παραδίδει την κρίση του για λίγη ψευδαίσθηση ασφάλειας. Πόσο γρήγορα συνηθίζει την ιδέα ότι «δεν περνάει από το χέρι μας».

Κι όμως, περνάει. Όχι με τον τρόπο που μας έμαθαν να φανταζόμαστε. Όχι με ηρωισμούς και συνθήματα. Αλλά με άρνηση. Με το να μη δεχτείς το έτοιμο αφήγημα. Με το να μη χειροκροτήσεις τον φόβο. Με το να κρατήσεις το δικαίωμα να λες: «Δεν μου το εξήγησες».

Δεν μας προετοιμάζουν για πόλεμο. Μας εκπαιδεύουν να τον δεχτούμε ως φυσικό φαινόμενο. Σαν βροχή. Σαν καταιγίδα. Κάτι που απλώς συμβαίνει. Και όσο το δεχόμαστε έτσι, τόσο πιο εύκολα θα συμβεί ξανά.

Ο πόλεμος δεν αρχίζει στα σύνορα. Αρχίζει στο μυαλό.

Stranger