Από την κούρσα για την ατομική βόμβα, στον πυρηνικό και διαστημικό ανταγωνισμό του Ψυχρού Πολέμου και, σήμερα, στην κούρσα για την Τεχνητή Νοημοσύνη, ένα μοτίβο επαναλαμβάνεται, κάθε τεχνολογικό άλμα δεν αλλάζει απλώς τα όπλα, αλλά αναδιαμορφώνει την ίδια την γεωπολιτική αρχιτεκτονική. Σ’ αυτό το νέο «επίπεδο», οι κβαντικές τεχνολογίες είναι ο επόμενος μεγάλος επιταχυντής – και ταυτόχρονα ένας τεράστιος παράγοντας αστάθειας.

Η κβαντική πληροφορική, οι κβαντικές επικοινωνίες και οι κβαντικοί αισθητήρες δεν είναι πια εξωτικά πειράματα εργαστηρίου. Με ορίζοντα εμπορευματοποίησης μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια, μπαίνουν πλέον ξεκάθαρα στο οπτικό πεδίο της εθνικής άμυνας. Τα κράτη δεν αναρωτιούνται αν θα επενδύσουν, αλλά μόνο πόσο γρήγορα μπορούν να τρέξουν και αν θα προλάβουν τους αντιπάλους τους.

Τι Σημαίνει Πραγματικά «Κβαντική Τεχνολογία»;

Όλη η ύλη, από το ανθρώπινο σώμα μέχρι τα πιο σύνθετα συστήματα, αποτελείται από άτομα και, βαθύτερα, από κβαντικά σωματίδια. Σε αυτή την νανοκλίμακα, τα σωματίδια συμπεριφέρονται ταυτόχρονα σαν κύμα και σαν σωματίδιο, υπακούοντας σε νόμους που δεν έχουν καμία σχέση με την διαίσθηση της καθημερινής μας φυσικής.

Η κβαντική τεχνολογία κάνει κάτι φαινομενικά απλό αλλά στην πράξη επαναστατικό, εκμεταλλεύεται αυτές τις «περίεργες» ιδιότητες για να βελτιώσει ριζικά τρεις κρίσιμους τομείς:

-Υπολογιστική. Κβαντικοί υπολογιστές που μπορούν να λύνουν προβλήματα βελτιστοποίησης και προσομοίωσης τα οποία για τους κλασικούς υπολογιστές είναι ουσιαστικά άλυτα.
-Επικοινωνίες. Ασφαλείς γραμμές επικοινωνίας με κβαντική κρυπτογράφηση και κβαντική κατανομή κλειδιών.
-Αισθητήρες. Εξαιρετικά ευαίσθητοι αισθητήρες που «πιάνουν» απειροελάχιστες μεταβολές σε βαρύτητα, μαγνητικά πεδία και χρόνο.

Ο ίδιος μηχανισμός που επιτρέπει να σχεδιάζουμε νέα υλικά ή να βελτιστοποιούμε αλυσίδες εφοδιασμού, μπορεί, αν αξιοποιηθεί στρατιωτικά, να αλλάξει και τον τρόπο που σχεδιάζεται, κλιμακώνεται και διεξάγεται ο πόλεμος.

Κβαντικοί Υπολογιστές, Από την Έρευνα στα Αυτόνομα Όπλα

Η ανακοίνωση της Microsoft το 2025 για το κβαντικό τσιπ Majorana δεν πέρασε καθόλου αθόρυβα. Δεν ήταν απλώς τεχνική πρόοδος, αλλά σαφές σήμα ότι ο αγώνας για την κβαντική υπεροχή περνάει στο επόμενο στάδιο, εκεί όπου η βιομηχανία και το στρατιωτικό σύμπλεγμα αρχίζουν να κλειδώνουν μεταξύ τους.

Η στενή συνεργασία της Microsoft με την DARPA για τους κβαντικούς υπολογιστές βιομηχανικής κλίμακας δείχνει ακριβώς αυτό, ότι δηλαδή οι ΗΠΑ δεν βλέπουν την κβαντική υπολογιστική ως μακρινό επιστημονικό όνειρο, αλλά ως μελλοντική βάση στρατιωτικής ισχύος. Σύμφωνα με συμβούλους του Συμβουλίου Επιστημών Άμυνας, τέτοιοι υπολογιστές θα επιτρέψουν πιο «ακριβή» και άρα πιο θανατηφόρα αυτόνομα οπλικά συστήματα, καθώς και δίκτυα πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης που θα συνδυάζουν την κβαντική υπολογιστική, την Τεχνητή Νοημοσύνη και εξελιγμένους αισθητήρες.

Την ίδια στιγμή, άλλοι κολοσσοί δεν μένουν αμέτοχοι. Η IBM, με το φιλόδοξο σχέδιο Starling, στοχεύει σε έναν μεγάλο κβαντικό υπολογιστή με διόρθωση σφαλμάτων έως το 2028–2029, διαθέσιμο μέσω cloud. Αν το πετύχει, δεν θα μιλάμε πια για «ευαίσθητα, ασταθή κβαντικά πρωτότυπα», αλλά για υποδομή που μπορεί να ενταχθεί σε πραγματικά συστήματα όπως αυτά της άμυνας, της κρυπτογραφίας και των logistics.

Σε πολιτικό επίπεδο, η Εθνική Κβαντική Πρωτοβουλία στις ΗΠΑ έχει ήδη θέσει την κβαντική πληροφορική στο κέντρο της εθνικής ασφάλειας. Και δεν είναι τυχαίο. Εκθέσεις πληροφοριών αναγνωρίζουν ότι η Κίνα και η Ρωσία επενδύουν επιθετικά στην κβαντική τεχνολογία, με έμφαση σε εφαρμογές όπως η ανίχνευση και η αποκρυπτογράφηση επικοινωνιών.

Ο αγώνας είναι ξεκάθαρος. Όποιος προλάβει κβαντικούς υπολογιστές αρκετά ισχυρούς, δεν θα κερδίσει μόνο σε ταχύτητα υπολογισμού, αλλά θα μπορέσει να σπάσει ή να παρακάμψει σημερινά πρότυπα κρυπτογράφησης, να αναδιαμορφώσει την έννοια της μυστικότητας στο διαδίκτυο και στον στρατιωτικό χώρο.

Ο Κβαντικός Εφιάλτης της Κρυπτογράφησης

Σήμερα, ο κλασικός υπολογιστής χρειάζεται κυριολεκτικά ασύλληπτο χρόνο για να σπάσει ισχυρά κρυπτογραφικά συστήματα όπως η RSA. Μιλάμε θεωρητικά για εκατοντάδες τρισεκατομμύρια χρόνια. Η ασφάλεια, χοντρικά, βασίζεται στο ότι είναι πρακτικά αδύνατο να γίνει η επίθεση σε λογικό χρόνο.

Ένας ώριμος κβαντικός υπολογιστής όμως αλλάζει το παιχνίδι. Ορισμένα πρωτόκολλα μπορούν, θεωρητικά, να «γονατίσουν» αν βρεθεί μηχάνημα με αρκετά qubits και σωστή αρχιτεκτονική. Οι εκτιμήσεις για το πόσα qubits χρειάζονται διαφέρουν, όμως το σημαντικό δεν είναι ο ακριβής αριθμός· είναι ότι τα κράτη ήδη προετοιμάζονται, σαν να είναι θέμα χρόνου.

Οι ΗΠΑ μιλούν ανοιχτά για μετα-κβαντική κρυπτογραφία και έχουν θέσει ορίζοντα γύρω στο 2035 για την μετάβαση σε κβαντικά ανθεκτικά συστήματα. Η λογική είναι απλή, ακόμη κι αν οι κβαντικοί υπολογιστές που απειλούν σοβαρά την κρυπτογραφία αργήσουν, οι αντίπαλοι μπορούν ήδη σήμερα να αποθηκεύουν κρυπτογραφημένα δεδομένα με σκοπό να τα αποκρυπτογραφήσουν όταν η τεχνολογία ωριμάσει.

Η ανακοίνωση Κινέζων ερευνητών στα τέλη του 2024 ότι χρησιμοποίησαν κβαντικό υπολογιστή D-Wave για να σπάσουν μια μικρού μεγέθους εκδοχή RSA (50 bit) δεν αποτελεί άμεση απειλή για την κλασική RSA 2048 bit και η ίδια η βιομηχανία το ξεκαθάρισε. Λειτουργεί όμως ως πολιτικό μήνυμα:

«Είμαστε εδώ, προχωράμε, και το μέλλον της κρυπτογράφησης δεν είναι δεδομένο».

Κβαντικοί Αισθητήρες. Ο Αόρατος Χάρτης του Πεδίου Μάχης

Η κβαντική επανάσταση δεν περιορίζεται στους υπολογιστές. Ένας από τους πιο ενδιαφέροντες και στρατηγικά ευαίσθητους τομείς είναι οι κβαντικοί αισθητήρες.

Προγράμματα όπως το Trustworthy Quantum Sensors (RoQS) της DARPA στοχεύουν σε αισθητήρες πλοήγησης που μπορούν να λειτουργούν χωρίς εξάρτηση από GPS, βασισμένοι σε εξαιρετικά ακριβείς μετρήσεις βαρύτητας και κίνησης. Η συνεργασία της DARPA με την αυστραλιανή Q-CTRL και τη Lockheed Martin δείχνει την κατεύθυνση. Κβαντικά αδρανειακά συστήματα πλοήγησης (όπως το QuINS), δοκιμές πεδίου σε πλοία, δυνατότητα συνεχούς πλοήγησης για ημέρες, μετρώντας απειροελάχιστες μεταβολές στο βαρυτικό πεδίο της Γης.

Το στρατηγικό διακύβευμα είναι προφανές:

Υποβρύχια, πλοία και οχήματα που μπορούν να πλοηγούνται με ακρίβεια, ακόμη κι αν ο εχθρός «τυφλώσει» ή νοθεύσει τα δορυφορικά σήματα.
Αισθητήρες που εντοπίζουν υποθαλάσσιες ή αεροπορικές απειλές με ευαισθησία που τα κλασικά συστήματα δεν μπορούν να πλησιάσουν.
Πλατφόρμες που παραμένουν επιχειρησιακές σε περιβάλλον έντονου ηλεκτρομαγνητικού πολέμου.
Το ίδιο ισχύει και για την ακριβή χρονομέτρηση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Dstl αναπτύσσει κβαντικά ενισχυμένο ατομικό ρολόι με ακρίβεια «λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο ανά δισεκατομμύριο χρόνια». Αν τέτοια ρολόγια σμικρυνθούν αρκετά ώστε να μπουν σε οχήματα, αεροσκάφη, πλοία, θα επιτρέψουν συστήματα πλοήγησης και διοίκησης που δεν εξαρτώνται πλέον από ευάλωτα δορυφορικά δίκτυα, ακόμη πιο ακριβείς υπολογισμούς τροχιάς κατευθυνόμενων πυραύλων και έξυπνων όπλων και ασφαλή κρυπτογραφημένα δίκτυα επικοινωνίας που βασίζονται σε εξαιρετικά συγχρονισμένα ρολόγια.

Κι εδώ, το μήνυμα είναι διπλό. Αρχικά η ενίσχυση της δικής σου αυτονομίας, αλλά και η ταυτόχρονη προετοιμασία για έναν κόσμο όπου ο αντίπαλος μπορεί να απενεργοποιήσει ή να διαβρώσει τα δορυφορικά συστήματα που θεωρούσαμε δεδομένα.

Το Δόγμα των Ναυτικών Δυνάμεων. AI και Κβαντικά στην Κορυφή

Σε επίπεδο στρατηγικής, ο τρόπος που οι ένοπλες δυνάμεις ιεραρχούν τις τεχνολογίες τους λέει πολλά. Το υπόμνημα του Υπηρεσιακού Αρχηγού Τεχνολογίας του Ναυτικού των ΗΠΑ το 2025 είναι απολύτως ξεκάθαρο. Τεχνητή Νοημοσύνη και αυτονομία στην κορυφή. Κβαντικές τεχνολογίες αμέσως πίσω.

Η λογική είναι ότι ο πόλεμος της πληροφορίας κερδίζεται από αυτόν που παίρνει τις καλύτερες αποφάσεις, πιο γρήγορα και με λιγότερο θόρυβο. Η ΤΝ αναλαμβάνει το βάρος της ανάλυσης δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, της αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων, της αλληλεπίδρασης ανθρώπου-μηχανής. Οι κβαντικές τεχνολογίες έρχονται να ενισχύσουν:

Την επικοινωνία (κβαντική κρυπτογράφηση και ασφαλείς γραμμές),
Την ανίχνευση και πλοήγηση (αισθητήρες, ρολόγια, QPN – Quantum Positioning, Navigation, Timing),
Την υπολογιστική ισχύ (για ανθεκτική στον κυβερνοχώρο επεξεργασία δεδομένων).
Μαζί με έννοιες όπως η μηδενική εμπιστοσύνη, οι προηγμένες αρχιτεκτονικές κυβερνοασφάλειας και τα ολοκληρωμένα συστήματα C5ISR, σχηματίζουν ένα νέο δόγμα. Ο έλεγχος του ηλεκτρομαγνητικού χώρου, του χρόνου, του σήματος και των δεδομένων είναι εξίσου σημαντικός με τον έλεγχο ξηράς, θάλασσας και αέρα.

Η Κβαντική Τεχνολογία ως Πολλαπλασιαστής και ως Ρίσκο

Αν δούμε συνολικά το σκηνικό, η εικόνα είναι σχετικά καθαρή. Οι κβαντικοί υπολογιστές υπόσχονται τρομακτική υπολογιστική ισχύ, ικανή να αλλάξει την κρυπτογραφία, την αυτονομία όπλων και την στρατιωτική logistics. Οι κβαντικοί αισθητήρες υπόσχονται σχεδόν «υπερφυσική» ακρίβεια σε πλοήγηση και εντοπισμό στόχων, με ή χωρίς GPS. Οι κβαντικές επικοινωνίες υπόσχονται δίκτυα που είναι είτε εξαιρετικά ασφαλή, είτε, στα λάθος χέρια, ικανές να παρακάμπτουν την ασφάλεια των άλλων.

Ταυτόχρονα, οι περισσότερες από αυτές τις δυνατότητες παραμένουν εν μέρει θεωρητικές, δοκιμασμένες μόνο σε ελεγχόμενα πειράματα και όχι σε πλήρως χαοτικές, επιχειρησιακές συνθήκες. Αυτό δεν μειώνει την σημασία τους· την αυξάνει. Γιατί η πολιτική κίνηση γίνεται συνήθως πριν ωριμάσει η τεχνολογία. Επενδύσεις, δόγματα, διπλωματία και ανταγωνισμός χτίζονται πάνω σε προσδοκίες.

Όπως συνέβη με την πυρηνική τεχνολογία τον 20ό αιώνα, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσο ισχυρά θα είναι τα νέα εργαλεία», αλλά ποιος θα τα ελέγχει, με ποιες εγγυήσεις και με ποια μορφή διεθνούς ή έστω σιωπηρής «ισορροπίας τρόμου».

Οι κβαντικές τεχνολογίες, σε συνδυασμό με την Τεχνητή Νοημοσύνη, δεν υπόσχονται απλώς γρηγορότερη επεξεργασία ή καλύτερους αισθητήρες. Υπόσχονται ένα νέο επίπεδο αδιαφάνειας. Συστήματα που κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να κατανοήσει πλήρως σε βάθος, αλλά στα οποία θα βασίζονται κρίσιμες αποφάσεις εθνικής ασφάλειας.

Το αν αυτά τα συστήματα θα λειτουργήσουν ως σταθεροποιητικός παράγοντας ή ως κρυφός επιταχυντής κρίσεων, θα εξαρτηθεί λιγότερο από την ίδια την φυσική και περισσότερο από τις πολιτικές, ηθικές και θεσμικές αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα, ενώ η τεχνολογία ακόμη διαμορφώνεται.

@GYPAS / 2025

terrapapers.com