ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ: Το αγγείο της κατάρας με 55 ονόματα – Ποιοι προσπάθησαν να «δέσουν» τους αντιπάλους τους;

Κάτω από την επιφάνεια της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας βρέθηκε ένα αντικείμενο που αποκαλύπτει μια λιγότερο γνωστή πλευρά της κλασικής κοινωνίας: ένα αγγείο γεμάτο στοιχεία τελετουργικής κατάρας, με περισσότερα από 55 ονόματα χαραγμένα στην επιφάνειά του. Το εύρημα χρονολογείται περίπου πριν από 2.300 χρόνια.

Τι βρήκαν οι αρχαιολόγοι

Στο αγγείο υπήρχαν οστά νεαρού κοτόπουλου, νόμισμα και μεγάλο καρφί. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η επιφάνειά του είχε καλυφθεί με δεκάδες ονόματα, πολλά από τα οποία διακρίνονται σήμερα μόνο αποσπασματικά. Η μελέτη της κλασικίστριας Jessica Lamont δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Hesperia.

Μια τελετή για να «δεθούν» αντίπαλοι;

Στην αρχαιότητα υπήρχαν πρακτικές που ονομάζουμε σήμερα κατάδεσμους. Οι συμμετέχοντες πίστευαν ότι με επιγραφές και συμβολικές πράξεις μπορούσαν να περιορίσουν τη δύναμη, την επιτυχία ή τη δράση άλλων ανθρώπων. Το καρφί και τα οστά ερμηνεύονται από την ερευνήτρια μέσα σε αυτό το πλαίσιο συμβολικού περιορισμού.

Γιατί τόσα πολλά ονόματα

Μία από τις υποθέσεις είναι ότι οι εμπλεκόμενοι προετοιμάζονταν για δικαστική αντιπαράθεση και επιχείρησαν τελετουργικά να αποδυναμώσουν αντιπάλους, μάρτυρες ή υποστηρικτές τους. Το σημείο εύρεσης, κοντά σε κτίριο τεχνιτών της Αγοράς, προσφέρει κοινωνικό πλαίσιο αλλά δεν επιτρέπει βέβαιη ταυτοποίηση των προσώπων.

Η Αθήνα που δεν βλέπουμε στα σχολικά βιβλία

Η κλασική Αθήνα ήταν ταυτόχρονα τόπος φιλοσοφίας, δημοκρατικών θεσμών, εμπορικού ανταγωνισμού και λαϊκών δοξασιών. Οι αρχαιολογικές μαρτυρίες δείχνουν ότι οι τελετουργικές κατάρες χρησιμοποιούνταν για προσωπικές, επαγγελματικές και νομικές αντιπαραθέσεις.

Τι αποδεικνύει και τι όχι

Το αγγείο αποτελεί υλικό τεκμήριο ότι κάποιοι άνθρωποι πραγματοποιούσαν τελετουργίες με σκοπό να επηρεάσουν άλλους. Δεν αποτελεί απόδειξη ότι οι κατάρες είχαν υπερφυσική αποτελεσματικότητα. Το πραγματικό μυστήριο είναι ποιος δημιούργησε το αντικείμενο και ποιοι ήταν οι δεκάδες κατονομαζόμενοι αντίπαλοι.

Πηγές: Smithsonian Magazine, 10 Ιουνίου 2021· Jessica Lamont, Hesperia, μελέτη «The Curious Case of the Cursed Chicken».