Ελληνική οικονομία και πυρκαγιές: Ο λογαριασμός της κλιματικής κρίσης που δεν φαίνεται στον προϋπολογισμό

Μια μεγάλη πυρκαγιά γίνεται συνήθως πρωτοσέλιδο την ώρα που καίγονται σπίτια, αγροτικές εκτάσεις και δάση. Όμως ο οικονομικός λογαριασμός συνεχίζεται πολύ μετά την αποχώρηση των πυροσβεστικών δυνάμεων. Αποζημιώσεις, αποκαταστάσεις δικτύων, αντιπλημμυρικά έργα, απώλεια παραγωγής και αύξηση ασφαλιστικού κινδύνου αποτελούν δαπάνες που κατανέμονται σε διαφορετικούς προϋπολογισμούς. Σε αυτό το μακροχρόνιο κόστος αναφέρθηκε τον Αύγουστο ο οικονομικός σύμβουλος του πρωθυπουργού Μιχάλης Αργυρού, μιλώντας στο Reuters για τον διαρκή δημοσιονομικό κίνδυνο από πυρκαγιές και καύσωνες. Η επισήμανση αποκτά ιδιαίτερο βάρος όσο η Ελλάδα αντιμετωπίζει και νέα ενεργειακή πίεση.

Γιατί δεν αρκεί ο απολογισμός καμένων στρεμμάτων

Η έκταση μιας καταστροφής είναι σημαντική αλλά δεν αρκεί για να προσδιορίσει τις συνολικές επιπτώσεις. Ένα καμένο δάσος δίπλα σε αστική περιοχή μπορεί να αυξήσει την έκθεση σε πλημμυρικά φαινόμενα. Μια κατεστραμμένη γραμμή μέσης τάσης μπορεί να διακόψει την ηλεκτροδότηση επιχειρήσεων. Ένας ορεινός οικισμός με απώλεια φυσικού περιβάλλοντος μπορεί να χάσει τουριστικά έσοδα για περισσότερες από μία σεζόν. Επομένως, η οικονομική αποτίμηση πρέπει να συνδυάζει άμεσες απώλειες, έμμεση επίδραση και μελλοντικές ανάγκες προσαρμογής, χωρίς να προσθέτει αυθαίρετα ασύμβατους αριθμούς.

Το δύσκολο ερώτημα της χρηματοδότησης

Όταν ένα κράτος πρέπει να καλύψει ταυτόχρονα εκπαίδευση, υγεία, άμυνα, κοινωνική στήριξη και έργα πρόληψης, η κλιματική προσαρμογή ανταγωνίζεται άλλες πιεστικές ανάγκες. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο επειδή τα οφέλη της πρόληψης είναι συχνά αόρατα. Ένα αντιπλημμυρικό έργο που αποτρέπει ζημιά δεν παράγει εντυπωσιακές εικόνες, αλλά μπορεί να προστατεύει για δεκαετίες κατοικίες και παραγωγικές εγκαταστάσεις. Η πολιτική αξιολόγηση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο πόσα χρήματα καταβλήθηκαν μετά από κάθε συμβάν, αλλά και στο ποιοι κίνδυνοι μειώθηκαν πριν εκδηλωθεί.

Ο τουρισμός είναι ιδιαίτερα ευάλωτος

Ο τουρισμός εξαρτάται από ένα σύνολο παραγόντων: πρόσβαση σε καθαρό νερό, ενεργειακή επάρκεια, λειτουργικά λιμάνια και αεροδρόμια, ασφαλείς δρόμους και περιβαλλοντική ελκυστικότητα. Ένας παρατεταμένος καύσωνας μπορεί να αυξήσει τις ανάγκες ψύξης και ύδρευσης, ενώ μια πυρκαγιά κοντά σε δημοφιλή προορισμό μπορεί να επηρεάσει κρατήσεις ακόμη και όταν οι τουριστικές περιοχές παραμένουν ασφαλείς. Ο σύμβουλος του πρωθυπουργού εκτίμησε ότι οι φωτιές του 2026 δεν θα άλλαζαν ουσιαστικά τη συνολική ετήσια ανάπτυξη ή τα τουριστικά έσοδα. Αυτό δεν αναιρεί το αυξανόμενο μακροπρόθεσμο κόστος, ούτε επιτρέπει την υποτίμηση συγκεκριμένων τοπικών απωλειών.

Νερό, ηλεκτρικό δίκτυο και τοπικές υποδομές

Η ανθεκτικότητα μιας περιοχής εξαρτάται από τη συντήρηση και τον σχεδιασμό. Δίκτυα ύδρευσης πρέπει να ανταποκρίνονται σε περιόδους έντονης ζήτησης, ενώ τα ηλεκτρικά συστήματα χρειάζονται προστασία από υψηλές θερμοκρασίες, άνεμο και βλάστηση. Ένα τοπικό σχέδιο πολιτικής προστασίας μπορεί να προβλέπει πρόσβαση πυροσβεστικών οχημάτων, καθαρισμό ζωνών γύρω από οικισμούς και ασφαλείς διαδρομές εκκένωσης. Δεν έχει κάθε περιοχή τις ίδιες ανάγκες. Η προσαρμογή απαιτεί χάρτες κινδύνου που να συνδυάζουν φυσικά δεδομένα με τον πραγματικό πληθυσμό και την οικονομική δραστηριότητα.

Ποιος πληρώνει τελικά

Οι δαπάνες κατανέμονται μεταξύ κράτους, τοπικής αυτοδιοίκησης, ασφαλιστικών εταιρειών, επιχειρήσεων και νοικοκυριών. Όταν οι ιδιωτικές ασφάλειες καλύπτουν μικρό μέρος των συνολικών ζημιών, περισσότερος κίνδυνος καταλήγει στον δημόσιο προϋπολογισμό ή παραμένει ακάλυπτος. Η διάκριση αυτή έχει σημασία: άλλο ένα ασφαλισμένο ξενοδοχείο που αποζημιώνεται και άλλο μία οικογένεια που χάνει το σπίτι ή το εισόδημά της χωρίς επαρκή κάλυψη. Οι πολιτικές αποζημίωσης πρέπει να αποφεύγουν κοινωνικές ανισότητες αλλά και να ενθαρρύνουν την πραγματική πρόληψη.

Η ανάγκη για λογοδοσία στα έργα πρόληψης

Οι ανακοινώσεις χρηματοδότησης αποτελούν ένα μόνο τμήμα της εικόνας. Πρέπει να γνωρίζουμε ποια έργα έχουν ολοκληρωθεί, σε ποιους δήμους, με ποιες προδιαγραφές, ποια παραδόθηκαν εγκαίρως και ποια βρίσκονται σε καθυστέρηση. Η δημόσια πρόσβαση σε συγκρίσιμα στοιχεία μπορεί να αποτρέψει την επανάληψη δαπανών χωρίς αποτέλεσμα. Χρειάζονται ακόμη αξιόπιστοι έλεγχοι των δικτύων, της δασικής διαχείρισης και των νέων κατασκευών κοντά σε περιοχές υψηλού κινδύνου. Η πρόληψη είναι πολιτική υποδομών, όχι μόνο εποχική εκστρατεία ενημέρωσης.

Ο οικονομικός δείκτης που αξίζει να παρακολουθούμε

Για τη χώρα δεν αρκεί να υπολογίζει τον συνολικό αριθμό φυσικών καταστροφών. Χρειάζεται να μετρά τον λόγο του κόστους αποκατάστασης προς τις επενδύσεις πρόληψης, τη διάρκεια διακοπής κρίσιμων υπηρεσιών και την ταχύτητα αποζημίωσης των πληγέντων. Οι δείκτες αυτοί μπορούν να αποκαλύψουν αν η Ελλάδα γίνεται σταδιακά πιο ανθεκτική ή αν απλώς πληρώνει επανειλημμένα για τις ίδιες ευπάθειες. Το ουσιαστικό διακύβευμα είναι να μην αποτελεί η κάθε θερινή περίοδος επανάληψη ενός προβλέψιμου οικονομικού σοκ.

Κεντρική εικόνα αρχείου, ενδεικτική και όχι από συγκεκριμένη κινητοποίηση ή εγκατάσταση.

Πηγές: Reuters / Ελληνική Κυβέρνηση, επίσημες ενημερώσεις 2026. Για συναφείς αναλύσεις διαβάστε επίσης τα πρόσφατα ρεπορτάζ του Κατοχικά.