Μετρητά ή κάρτα; Τι πραγματικά ισχύει στην ΕΕ – Η υποχρεωτική αποδοχή, τα ΑΤΜ και ο νέος κανονισμός που εκκρεμεί

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ζητά ισχυρότερη προστασία των μετρητών απέναντι σε καταστήματα που δέχονται αποκλειστικά κάρτες και απέναντι στη συρρίκνωση των ΑΤΜ. Η αποδοχή του ευρώ σε μετρητά αποτελεί ήδη γενική νομική αρχή, ενώ ο ειδικός ευρωπαϊκός κανονισμός ενίσχυσης της προστασίας βρίσκεται ακόμη στη νομοθετική διαδικασία.

Τα μετρητά δεν καταργούνται από την ψηφιακή εποχή

Η μετάβαση στις ηλεκτρονικές πληρωμές δεν καταργεί αυτομάτως τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα τονίζει ότι τα μετρητά πρέπει να συνεχίσουν να είναι ευρέως διαθέσιμα και αποδεκτά ως νόμιμο χρήμα στην ευρωζώνη. Η θέση αυτή έχει σημασία για όσους δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε κάρτες, εφαρμογές ή τραπεζικές υπηρεσίες.

Τι ισχύει ήδη ως νόμιμο χρήμα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξηγεί ότι το άρθρο 128 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ και ο κανονισμός 974/98 θεμελιώνουν τη νομική ιδιότητα των χαρτονομισμάτων και κερμάτων ευρώ. Σύμφωνα με την ερμηνεία του Δικαστηρίου της ΕΕ, η ιδιότητα αυτή συνεπάγεται καταρχήν αποδοχή για την εξόφληση χρηματικής υποχρέωσης, στην ονομαστική αξία. Η υποχρέωση δεν είναι απόλυτη σε κάθε περίσταση.

Τι αλλάζει με τον προτεινόμενο κανονισμό

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει ειδικό κανονισμό για να ενισχυθούν και να αποσαφηνιστούν η αποδοχή μετρητών και η πρόσβαση σε αυτά. Η νομοθετική διαδικασία φέρει τον αριθμό 2023/0208(COD). Η επιτροπή ECON του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε έκθεση τον Ιούνιο 2026, αλλά ο φάκελος εξακολουθεί να εμφανίζεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως μη ολοκληρωμένος. Συνεπώς δεν είναι ακριβές ότι κάποιος καινούργιος κανονισμός έχει ήδη τεθεί αυτομάτως σε ισχύ.

Μπορεί ένα κατάστημα να βάλει πινακίδα «Μόνο κάρτες»;

Η ΕΚΤ αντιτίθεται στη μονομερή και γενική άρνηση μετρητών από τις επιχειρήσεις και ζητά το νέο πλαίσιο να προστατεύει ρητά τους καταναλωτές. Όμως η αξιολόγηση μιας πραγματικής περίπτωσης εξαρτάται από τους εφαρμοστέους κανόνες, από το αν υπήρξε ελεύθερη προηγούμενη συμφωνία για άλλο μέσο πληρωμής και από τυχόν δικαιολογημένες εξαιρέσεις. Δεν σημαίνει ότι κάθε πινακίδα οδηγεί αυτομάτως στην ίδια κύρωση.

Πότε μπορεί να είναι δικαιολογημένη η άρνηση

Η ΕΚΤ αναφέρει ως παραδείγματα εξαιρέσεων την πραγματική έλλειψη ρέστων σε πληρωμή πολύ μικρού ποσού με χαρτονόμισμα μεγάλης αξίας και την προηγούμενη ελεύθερη συμφωνία των δύο μερών για διαφορετικό τρόπο εξόφλησης. Υπάρχουν επίσης επιμέρους εθνικά όρια ή κανόνες για ορισμένες συναλλαγές που πρέπει να εξετάζονται χωριστά.

ΑΤΜ: το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα

Δεν αρκεί τα μετρητά να γίνονται δεκτά αν οι πολίτες δεν μπορούν να τα βρουν. Η ΕΚΤ επισημαίνει ότι η μείωση του δικτύου ΑΤΜ και τραπεζικών καταστημάτων μπορεί να δυσκολεύει ιδιαίτερα κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών, ηλικιωμένους και ανθρώπους χωρίς ψηφιακή εξοικείωση. Ο σχεδιαζόμενος κανονισμός στοχεύει και στην παρακολούθηση της προσβασιμότητας μετρητών.

Τι σημαίνει ειδικά για την Ελλάδα

Τα ευρώ σε φυσική μορφή εξακολουθούν να είναι νόμιμο χρήμα. Ωστόσο η Ελλάδα διαθέτει και ειδικούς κανόνες για συναλλαγές, φορολογική συμμόρφωση και υποχρεωτική χρήση ηλεκτρονικών μέσων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Κανείς δεν πρέπει να θεωρήσει ότι η ευρωπαϊκή συζήτηση καταργεί ελληνικές ρυθμίσεις ή νομιμοποιεί κάθε πληρωμή μεγάλου ποσού με μετρητά.

Το ψηφιακό ευρώ και η ελευθερία επιλογής

Η ΕΚΤ υποστηρίζει ότι οι ψηφιακές πληρωμές και τα φυσικά μετρητά πρέπει να συνυπάρχουν. Η συζήτηση για το ψηφιακό ευρώ δεν αποτελεί από μόνη της απόφαση κατάργησης χαρτονομισμάτων. Η προστασία της επιλογής έχει και πρακτική διάσταση: λειτουργία πληρωμών όταν δεν υπάρχει διαδίκτυο, τεχνική βλάβη ή πρόσβαση σε λογαριασμό.

Πού βρίσκεται σήμερα το κρίσιμο σημείο

Το σημαντικό δεν είναι μια υποτιθέμενη νέα απαγόρευση των καρτών ή μια ήδη εφαρμοσμένη καθολική εντολή. Είναι η προσπάθεια να γίνουν σαφέστεροι και αποτελεσματικότεροι οι κανόνες που προστατεύουν τη χρήση των μετρητών, να επιβλέπεται η πρόσβαση σε ΑΤΜ και να μην αποκλείονται πολίτες από βασικές συναλλαγές.

Τι να προσέξουν οι αναγνώστες

Όποιος αντιμετωπίζει άρνηση πληρωμής πρέπει να εξετάζει το συγκεκριμένο είδος συναλλαγής και τους ισχύοντες εθνικούς κανόνες. Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά εξατομικευμένη νομική γνωμοδότηση.

Πηγές και επίσημη τεκμηρίωση

Η κεντρική φωτογραφία είναι εικόνα αρχείου.