Υπάρχουν νομοθετικές αλλαγές που αφορούν λίγους. Και υπάρχουν αλλαγές που αγγίζουν τον ίδιο τον ορισμό του θανάτου, τη δωρεά οργάνων και το πότε ακριβώς μπορεί να ξεκινήσει μια μεταμοσχευτική διαδικασία.
Μία τέτοια αλλαγή πέρασε στην Ελλάδα με τον Ν. 5034/2023, ο οποίος «εκσυγχρόνισε» το πλαίσιο για τη δωρεά και μεταμόσχευση οργάνων.
Το σημείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη συζήτηση είναι ότι ο νόμος δεν περιορίζει πλέον τη δωρεά οργάνων μόνο στην περίπτωση εγκεφαλικού θανάτου, αλλά προβλέπει και τη δυνατότητα λήψης οργάνων μετά από μη αναστρέψιμη παύση της καρδιακής λειτουργίας — αυτό που διεθνώς ονομάζεται Donation after Circulatory Death (DCD).
Τι έλεγε το παλιό πλαίσιο και τι άλλαξε
Μέχρι τότε, στην πράξη, η δωρεά οργάνων από αποβιώσαντα δότη στην Ελλάδα συνδεόταν κυρίως με τη διάγνωση εγκεφαλικού θανάτου.
Με τον Ν. 5034/2023, το νομικό πλαίσιο αναγνωρίζει ως βάση για αφαίρεση οργάνων τόσο τη μη αναστρέψιμη απώλεια λειτουργίας του εγκεφαλικού στελέχους όσο και τη μη αναστρέψιμη παύση της καρδιακής λειτουργίας.
Αυτό είναι δομική αλλαγή. Όχι τεχνική λεπτομέρεια.
Διότι μετακινεί το πλαίσιο από ένα μόνο μοντέλο διαπίστωσης θανάτου σε δύο διαφορετικά ιατρικά μονοπάτια.
Τι καταγγέλλει το πρόσφατο ρεπορτάζ
Ρεπορτάζ της εφημερίδας «δημοκρατία» υποστηρίζει ότι οι κρίσιμες ρυθμίσεις για τις μεταμοσχεύσεις δεν υπήρχαν στο κείμενο της δημόσιας διαβούλευσης και εμφανίστηκαν αργότερα στο νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή.
Το ίδιο ρεπορτάζ υποστηρίζει ότι δεν υπήρξε ουσιαστική δημόσια ενημέρωση από το υπουργείο Υγείας ή τον ΕΟΜ για τη σημασία της αλλαγής, ούτε ευρεία δημόσια συζήτηση για το τι σημαίνει DCD στην πράξη.
Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί άλλο πράγμα είναι να ψηφίζεται μια τεχνική ρύθμιση και άλλο να αλλάζει το πλαίσιο γύρω από το πότε θεωρείται ένας άνθρωπος νεκρός για σκοπούς δωρεάς οργάνων.
Τι είναι ο κυκλοφορικός θάνατος
Ο κυκλοφορικός θάνατος αφορά τη μη αναστρέψιμη παύση της κυκλοφορίας του αίματος και της καρδιακής λειτουργίας.
Στα πρωτόκολλα DCD, η δωρεά οργάνων δεν ξεκινά πριν διαπιστωθεί ο θάνατος. Η ιατρική και νομική συζήτηση αφορά όμως το πότε ακριβώς θεωρείται η παύση της κυκλοφορίας μη αναστρέψιμη, ποια χρονικά διαστήματα αναμονής εφαρμόζονται και ποια διαδικασία διαχωρίζει καθαρά την απόφαση διακοπής θεραπείας από την απόφαση δωρεάς οργάνων.
Αυτά δεν είναι μικρές λεπτομέρειες. Είναι ο πυρήνας της βιοηθικής συζήτησης.
Γιατί το DCD χρησιμοποιείται διεθνώς
Η δωρεά μετά από κυκλοφορικό θάνατο χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια σε αρκετές χώρες και έχει συμβάλει στην αύξηση των διαθέσιμων μοσχευμάτων.
Η λογική είναι ότι υπάρχουν ασθενείς στους οποίους η θεραπεία δεν μπορεί πλέον να αλλάξει την έκβαση και, μετά τη νόμιμη και ανεξάρτητη διαπίστωση θανάτου, μπορεί να εξεταστεί η δωρεά οργάνων.
Άρα το DCD δεν είναι από μόνο του κάποιο «κρυφό πείραμα».
Το ερώτημα στην ελληνική περίπτωση είναι άλλο: πώς μπήκε η αλλαγή στο νομοθετικό πλαίσιο, πόσο ενημερώθηκε η κοινωνία και αν υπήρχε πλήρες και σαφές πρωτόκολλο εφαρμογής πριν επιχειρηθεί να ενεργοποιηθεί στην πράξη.
Το πιο ανησυχητικό σημείο του ρεπορτάζ
Σύμφωνα με τη «δημοκρατία», σε εσωτερικά πρακτικά σχεδιασμού της πρώτης διαδικασίας DCD υπήρχε ρητή οδηγία να μην επικοινωνηθεί το εγχείρημα στα μέσα ενημέρωσης και στα κοινωνικά δίκτυα.
Αν αυτό αποτυπώνεται πράγματι έτσι στα πρακτικά, τότε δημιουργείται εύλογο ερώτημα:
Γιατί μια τόσο σημαντική μεταβολή στη μεταμοσχευτική πρακτική να χρειάζεται επικοινωνιακή σιωπή;
Σε ένα τόσο ευαίσθητο ζήτημα, η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με σιωπή. Χτίζεται με πλήρη διαφάνεια.
Το ζήτημα των κατευθυντήριων γραμμών
Το ίδιο ρεπορτάζ αναφέρει ότι την περίοδο που εξεταζόταν η πρώτη εφαρμογή DCD στην Ελλάδα δεν είχαν ακόμη ολοκληρωθεί οι σχετικές κατευθυντήριες γραμμές και ότι αυτές επρόκειτο να διαμορφωθούν αργότερα.
Αυτό είναι ίσως το πιο σοβαρό πρακτικό ερώτημα.
Η μεταμόσχευση είναι πεδίο όπου δεν χωρούν «θα τα δούμε στην πορεία». Χρειάζονται σαφή πρωτόκολλα, σαφείς χρόνοι, σαφής διαχωρισμός ρόλων και αυστηρές διαδικασίες.
Τι έγινε στη συνέχεια
Στις 31 Δεκεμβρίου 2024 δημοσιεύτηκε υπουργική απόφαση που καθόριζε ιατρικά κριτήρια για την επέλευση εγκεφαλικού και καρδιακού θανάτου.
Δηλαδή, το κανονιστικό πλαίσιο εξειδικεύτηκε αργότερα.
Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει παρατυπία. Αλλά δείχνει ότι ο νόμος άνοιξε πρώτα τον δρόμο και η λεπτομερής ρύθμιση ακολούθησε σε δεύτερο χρόνο.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «υπέρ ή κατά των μεταμοσχεύσεων»
Οι μεταμοσχεύσεις σώζουν ζωές. Η δωρεά οργάνων είναι μία από τις σημαντικότερες πράξεις προσφοράς που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος ή μια οικογένεια.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή στο πλαίσιο πρέπει να περνά χωρίς ερωτήσεις.
Ακριβώς επειδή οι μεταμοσχεύσεις είναι τόσο σημαντικές, χρειάζονται απόλυτη εμπιστοσύνη.
Και η εμπιστοσύνη προϋποθέτει:
- πλήρη ενημέρωση της κοινωνίας,
- σαφή ιατρικά κριτήρια,
- διαχωρισμό της απόφασης διακοπής θεραπείας από τη διαδικασία δωρεάς,
- ανεξάρτητη επιβεβαίωση θανάτου,
- δημοσιευμένα πρωτόκολλα,
- και μηδενική σκιά μυστικότητας.
Το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί δημόσια
Αν η εισαγωγή του DCD ήταν ιατρικά αναγκαία και συμβατή με τα διεθνή πρότυπα, τότε γιατί να μην εξηγηθεί καθαρά στην κοινωνία από την πρώτη στιγμή;
Γιατί να μην υπάρξει ανοιχτή διαβούλευση;
Γιατί να μην παρουσιαστούν τα πρωτόκολλα, τα χρονικά όρια, οι ασφαλιστικές δικλείδες και οι βιοηθικές εγγυήσεις;
Το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη του DCD. Το πρόβλημα είναι η αίσθηση ότι μια τόσο θεμελιώδης αλλαγή πέρασε χωρίς να τη συζητήσει πραγματικά η κοινωνία.
Συμπέρασμα
Ο Ν. 5034/2023 πράγματι άλλαξε το πλαίσιο των μεταμοσχεύσεων στην Ελλάδα, επιτρέποντας δωρεά οργάνων και μετά από μη αναστρέψιμη παύση της καρδιακής λειτουργίας.
Το πρόσφατο ρεπορτάζ εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το πώς πέρασε αυτή η αλλαγή, πόσο γνωστή ήταν και αν το πλαίσιο εφαρμογής ήταν πλήρως ώριμο από την αρχή.
Δεν χρειάζεται πανικός. Χρειάζεται διαφάνεια.
Γιατί όταν η νομοθεσία αγγίζει το ακριβές σημείο όπου τελειώνει η ζωή και αρχίζει η διαδικασία δωρεάς οργάνων, η κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει τα πάντα.
Πηγές: Ν. 5034/2023, Ελληνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων, Υπουργείο Υγείας, «δημοκρατία», 30/9/2026.
FEATURED
FEATURED
FEATURED
Αφήστε μια απάντηση