Silbo Gomero: Η γλώσσα που σφυρίζεται και μπορεί να μεταφέρει ολόκληρες προτάσεις από βουνοκορφή σε βουνοκορφή

Στο νησί Λα Γκομέρα των Καναρίων Νήσων υπάρχει μια γλώσσα που δεν μιλιέται μόνο — σφυρίζεται. Το Silbo Gomero μπορεί να μεταφέρει ολοκληρωμένα μηνύματα μέσα από σφυρίγματα και δημιουργήθηκε για ένα τοπίο όπου μια ανθρώπινη φωνή δεν μπορούσε εύκολα να περάσει από τη μία χαράδρα στην άλλη.

Η UNESCO έχει εντάξει το Silbo Gomero στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας από το 2009. Δεν πρόκειται για κώδικα με λίγα προκαθορισμένα σήματα. Είναι τρόπος αναπαράστασης της ομιλούμενης ισπανικής γλώσσας με σφυρίγματα.

Πώς γίνεται μια ολόκληρη γλώσσα να μετατραπεί σε σφύριγμα;

Σύμφωνα με την UNESCO, το Silbo χρησιμοποιεί διαφορετικά ύψη, διακοπές και συνεχείς ήχους για να αναπαράγει τα βασικά χαρακτηριστικά της ομιλίας. Οι πέντε φωνηεντικοί ήχοι της ισπανικής συμπτύσσονται σε δύο βασικές κατηγορίες σφυρίγματος, ενώ οι συμφωνικοί ήχοι οργανώνονται σε τέσσερις.

Αυτό ακούγεται φτωχό σε πληροφορία, όμως το ανθρώπινο μυαλό χρησιμοποιεί τα συμφραζόμενα για να συμπληρώσει τις αμφισημίες. Ένας έμπειρος χρήστης μπορεί έτσι να μεταδώσει κανονικά μηνύματα και όχι μόνο απλές εντολές.

Γιατί δημιουργήθηκε;

Η Λα Γκομέρα είναι γεμάτη απότομες πλαγιές, χαράδρες και δύσβατες κοιλάδες. Ένα σφύριγμα μπορεί να ταξιδέψει πολύ μακρύτερα από μια συνηθισμένη φωνή, ιδιαίτερα σε ανοιχτό ορεινό περιβάλλον. Έτσι οι κάτοικοι μπορούσαν να επικοινωνούν χωρίς να χρειάζεται να διανύσουν μεγάλη απόσταση.

Ανάλογες σφυριχτές γλώσσες έχουν υπάρξει και σε άλλες ορεινές περιοχές του κόσμου, μεταξύ αυτών και στην Τουρκία. Το Silbo Gomero όμως είναι από τα πιο πλήρως ανεπτυγμένα και καλύτερα διατηρημένα παραδείγματα.

Η γνώση σώθηκε επειδή μπήκε στα σχολεία

Η μεγαλύτερη απειλή για τέτοιες τεχνικές είναι απλή: το κινητό τηλέφωνο. Όταν η άμεση επικοινωνία γίνεται εύκολη, η πρακτική ανάγκη για μια σφυριχτή γλώσσα εξαφανίζεται.

Στη Λα Γκομέρα όμως έγινε κάτι διαφορετικό. Από το 1999 το Silbo διδάσκεται στα σχολεία του νησιού, ώστε η δεξιότητα να μην περάσει μόνο στους ηλικιωμένους αλλά και στις νεότερες γενιές.

Ένα ζωντανό παράδειγμα ανθρώπινης προσαρμογής

Το Silbo Gomero δείχνει κάτι εντυπωσιακό για τη γλώσσα: δεν είναι δεμένη αναγκαστικά με τη φωνή όπως τη γνωρίζουμε. Ο εγκέφαλος μπορεί να αναγνωρίζει γλωσσικά μοτίβα ακόμη και όταν αυτά μεταφέρονται με έναν πολύ διαφορετικό ακουστικό φορέα.

Πριν από ραδιόφωνα, κινητά και δίκτυα, μια κοινότητα είχε ήδη βρει έναν τρόπο να μετατρέπει την ανθρώπινη γλώσσα σε ένα σήμα ικανό να περνά πάνω από χαράδρες. Και αυτός ο τρόπος εξακολουθεί να διδάσκεται σήμερα.

Πηγή: UNESCO Intangible Cultural Heritage — Silbo Gomero.