Μυστική παρακολούθηση χωρίς δικαστή στις ΗΠΑ: Το DHS χρησιμοποίησε νόμο τελωνείων για δημοσιογράφους, οργανώσεις και συνδικάτα

Ένα σχεδόν άγνωστο νομικό εργαλείο που δημιουργήθηκε για τελωνειακούς ελέγχους βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σοβαρής πολιτικής και συνταγματικής διαμάχης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Department of Homeland Security φέρεται να το χρησιμοποίησε για να ζητήσει προσωπικά δεδομένα δημοσιογράφων, μη κερδοσκοπικών οργανώσεων και συνδικάτων χωρίς προηγούμενη έγκριση δικαστή.

Το εργαλείο είναι η διοικητική κλήση βάσει του 19 U.S.C. §1509. Πρόκειται για εξουσία που επιτρέπει στις αρχές να απαιτούν αρχεία στο πλαίσιο τελωνειακών και εισαγωγικών ελέγχων. Η πρόσφατη χρήση της, όμως, έχει προκαλέσει καταγγελίες ότι η εξουσία επεκτάθηκε πολύ πέρα από τον αρχικό της σκοπό.

Η υπόθεση που άνοιξε το κουτί

Στο επίκεντρο βρίσκεται η δημοσιογράφος Georgia Fort στη Μινεσότα. Σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα, οι ομοσπονδιακές αρχές είχαν ζητήσει πρόσβαση σε στοιχεία που σχετίζονταν με τη δημοσιογραφική της δραστηριότητα και με κάλυψη διαμαρτυρίας. Ομοσπονδιακός δικαστής απέρριψε δύο φορές αιτήματα για σχετικά δεδομένα, κρίνοντας ότι δεν είχε αποδειχθεί η αναγκαία βάση και ότι οι δημοσιογράφοι θα έπρεπε να έχουν δυνατότητα ενημέρωσης και αντίδρασης.

Λίγο αργότερα, σύμφωνα με τις καταγγελίες και τα δικαστικά έγγραφα, το DHS χρησιμοποίησε διοικητική κλήση του 19 USC 1509. Σε αντίθεση με ένα ένταλμα έρευνας, η διαδικασία αυτή δεν απαιτεί εκ των προτέρων υπογραφή δικαστή. Η υπηρεσία μπορεί να εκδώσει την κλήση διοικητικά και να ζητήσει από μια εταιρεία να παραδώσει αρχεία.

Στην περίπτωση της Fort, η T-Mobile φέρεται να παρέδωσε περίπου έξι μήνες τηλεφωνικών μεταδεδομένων, που περιλάμβαναν στοιχεία για περισσότερες από 10.000 κλήσεις και μηνύματα. Η δημοσιογράφος δεν ενημερώθηκε όταν ζητήθηκαν τα δεδομένα και έμαθε για την ύπαρξή τους αργότερα μέσω της δικαστικής διαδικασίας.

Δεν ήταν μόνο μία δημοσιογράφος

Οι ίδιες εξουσίες φέρεται να χρησιμοποιήθηκαν για αιτήματα προς πλατφόρμες και εταιρείες σχετικά με λογαριασμούς ή δεδομένα του Don Lemon, του Democracy Now, της Megyn Kelly, της Milwaukee Journal Sentinel και ανεξάρτητων δημοσιογράφων. Σε αρκετές περιπτώσεις οι εταιρείες αμφισβήτησαν τα αιτήματα ή ζήτησαν περισσότερη νομική τεκμηρίωση.

Παράλληλα, σε διαφορετικές υποθέσεις, οι αρχές φέρεται να ζήτησαν οικονομικά ή άλλα στοιχεία οργανώσεων και συνδικάτων όπως το Sunrise Movement, η SEIU και η Communications Workers of America, παρότι οι ίδιες οι οργανώσεις δεν αντιμετώπιζαν ποινικές κατηγορίες.

Το κρίσιμο σημείο: χωρίς δικαστική εποπτεία

Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε ένα ένταλμα και σε μια διοικητική κλήση είναι ποιος αποφασίζει αν το αίτημα είναι επαρκώς δικαιολογημένο. Με ένα ένταλμα, η κυβέρνηση πρέπει να πείσει ανεξάρτητο δικαστή. Με μια διοικητική κλήση, η απαίτηση μπορεί να φύγει απευθείας από την υπηρεσία προς την εταιρεία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διοικητική κλήση είναι παράνομη. Οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες χρησιμοποιούν τέτοια εργαλεία εδώ και χρόνια σε συγκεκριμένα πεδία. Η αντιπαράθεση αφορά το αν το συγκεκριμένο τελωνειακό άρθρο μπορεί να χρησιμοποιείται για έρευνες που δεν φαίνεται να έχουν ουσιαστική σχέση με δασμούς, εισαγωγές ή τελωνειακές παραβάσεις.

Πρώην αξιωματούχοι και ειδικοί που έχουν μιλήσει δημόσια υποστηρίζουν ότι αυτή η ερμηνεία διευρύνει υπερβολικά την εξουσία του DHS. Από την άλλη πλευρά, κυβερνητικοί νομικοί έχουν υποστηρίξει ότι η διατύπωση του νόμου επιτρέπει ευρύτερη χρήση σε παραβάσεις νόμων που τελούν υπό αρμοδιότητα των τελωνειακών αρχών.

Η σιωπή προς τον πολίτη

Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία είναι ότι τέτοιες κλήσεις μπορούν να παραμείνουν ουσιαστικά αόρατες για το πρόσωπο που αφορά το αίτημα. Οι εταιρείες δεν έχουν πάντα υποχρέωση να ενημερώνουν τον χρήστη. Σε αρκετές διοικητικές κλήσεις υπήρχε επίσης γλώσσα που ζητούσε από τον παραλήπτη να κρατήσει την απαίτηση εμπιστευτική.

Οι επικριτές επισημαίνουν ότι χωρίς ειδοποίηση ο πολίτης δεν μπορεί να προσφύγει εγκαίρως σε δικαστήριο για να αμφισβητήσει το αίτημα. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο όταν τα δεδομένα αφορούν δημοσιογράφους, επειδή τα τηλεφωνικά μεταδεδομένα μπορούν να αποκαλύψουν πηγές, συνεργάτες και μοτίβα επικοινωνίας χωρίς καν να απαιτείται πρόσβαση στο περιεχόμενο των συνομιλιών.

Οι 92 κλήσεις και η διεύρυνση της έρευνας

Σε μία από τις σχετικές ποινικές υποθέσεις, δικαστικά έγγραφα δείχνουν ότι χρησιμοποιήθηκαν δεκάδες διοικητικές κλήσεις προς αεροπορικές εταιρείες, τηλεπικοινωνιακούς παρόχους, πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, εταιρείες ενοικίασης αυτοκινήτων και άλλες επιχειρήσεις. Ο αριθμός που έχει δημοσιοποιηθεί ξεπερνά τις 90.

Σε ξεχωριστή αποκάλυψη, οι αρχές ζήτησαν ακόμη και στοιχεία πελατών που είχαν αγοράσει συγκεκριμένο είδος σκούφου από την REI στην περιοχή Minneapolis–St. Paul. Η λογική του αιτήματος ήταν η προσπάθεια ταυτοποίησης προσώπων σε διαμαρτυρία. Το περιστατικό δείχνει πόσο μακριά μπορεί να φτάσει μια έρευνα όταν οι διοικητικές απαιτήσεις συνδυάζονται με εμπορικές βάσεις δεδομένων.

Το Κογκρέσο ζητά έρευνα

Ο γερουσιαστής Ron Wyden και η βουλευτής Pramila Jayapal ζήτησαν από το Government Accountability Office να ερευνήσει τη χρήση αυτής της εξουσίας. Παράλληλα, οργανώσεις διαφάνειας και πολιτικών δικαιωμάτων ζητούν από τον γενικό επιθεωρητή του DHS να εξετάσει αν υπήρξε συστηματική κατάχρηση των διοικητικών κλήσεων.

Το επιχείρημα των επικριτών είναι απλό: όταν μια κυβέρνηση μπορεί να ζητά ιδιωτικά αρχεία χωρίς δικαστή και χωρίς να το γνωρίζει το πρόσωπο που αφορά η έρευνα, δημιουργείται ένα σύστημα παρακολούθησης που λειτουργεί έξω από τις παραδοσιακές δικλείδες ελέγχου.

Το μεγαλύτερο ερώτημα δεν είναι κομματικό

Η συζήτηση εύκολα μετατρέπεται σε σύγκρουση Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικανών. Όμως το θεσμικό ερώτημα είναι μεγαλύτερο από μία κυβέρνηση. Αν μια υπηρεσία αποκτήσει σήμερα μια πολύ ευρεία ερμηνεία εξουσίας, η ίδια εξουσία μπορεί να χρησιμοποιηθεί αύριο από οποιαδήποτε κυβέρνηση και εναντίον οποιασδήποτε πολιτικής ή κοινωνικής ομάδας.

Η πραγματική δοκιμασία είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιτρέψουν σε διοικητικά εργαλεία που δημιουργήθηκαν για ειδικούς σκοπούς να εξελιχθούν σε μηχανισμό γενικής συλλογής δεδομένων χωρίς δικαστική εποπτεία.

Για όσους εδώ και χρόνια προειδοποιούν ότι το σύγχρονο κράτος επιτήρησης δεν χρειάζεται πάντα νέους νόμους αλλά μπορεί να χτιστεί με παλιές διατάξεις, εμπορικά δεδομένα και τεχνολογικές πλατφόρμες, αυτή η υπόθεση είναι ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Πηγές: δικαστικά έγγραφα που επικαλούνται Guardian και WIRED, αίτημα έρευνας Wyden–Jayapal, Project On Government Oversight.