Το BepiColombo περνά στην πιο κρίσιμη φάση του ταξιδιού του προς τον Ερμή

Η αποστολή BepiColombo, ένα από τα πιο σύνθετα ευρωπαϊκά εγχειρήματα εξερεύνησης του Διαστήματος, πέρασε την Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου 2026 σε μια καθοριστική φάση της πορείας της προς τον Ερμή. Το Mercury Transfer Module, η μονάδα που μετέφερε επί σχεδόν οκτώ χρόνια τα δύο επιστημονικά σκάφη της αποστολής, αποσυνδέθηκε όπως είχε προγραμματιστεί, αφήνοντας πλέον τους δύο δορυφόρους να συνεχίσουν την τελική προετοιμασία για την είσοδό τους σε τροχιά γύρω από τον μικρότερο πλανήτη του εσωτερικού Ηλιακού Συστήματος.

Η επιτυχία της διαδικασίας δεν επιβεβαιώθηκε αμέσως. Οι ελεγκτές της αποστολής στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Διαστημικών Επιχειρήσεων της ESA, στο Ντάρμστατ της Γερμανίας, χρειάστηκε να περιμένουν περίπου δύο ώρες μέχρι να λάβουν μέσω ραδιοσημάτων την ένδειξη ότι οι δορυφόροι είχαν αποχωριστεί σωστά από τη μονάδα μεταφοράς και ότι η επικοινωνία παρέμενε ενεργή. Η απόσταση από τη Γη ξεπερνούσε τα 200 εκατομμύρια χιλιόμετρα, γεγονός που καθιστά κάθε εντολή και κάθε επιβεβαίωση μια διαδικασία με σημαντική χρονική καθυστέρηση.

Τι ακριβώς συνέβη

Το BepiColombo δεν είναι ένα μόνο σκάφος με την κλασική έννοια. Αποτελείται από τη μονάδα μεταφοράς της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας, το Mercury Planetary Orbiter της ESA και το Mercury Magnetospheric Orbiter, γνωστό ως Mio, της ιαπωνικής JAXA. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, τα τρία τμήματα παρέμεναν συνδεδεμένα. Η μονάδα μεταφοράς παρείχε ενέργεια και πρόωση, βοηθώντας το συγκρότημα να ακολουθήσει μια ιδιαίτερα απαιτητική τροχιά μέχρι τον Ερμή.

Με την αποσύνδεση της μονάδας μεταφοράς, τα δύο επιστημονικά σκάφη ανέλαβαν ουσιαστικά την τελική φάση της αποστολής. Δεν έχουν ακόμη τεθεί σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη, ούτε έχει αρχίσει η πλήρης επιστημονική λειτουργία τους. Η σημερινή επιτυχία είναι ένα κρίσιμο βήμα, αλλά όχι το τέλος της αποστολής.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το BepiColombo έχει ήδη διανύσει περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα σε μια εξαιρετικά περίπλοκη διαδρομή. Για να μειώσει την ενέργειά του και να μπορέσει να «συλληφθεί» από τη βαρύτητα του Ερμή, χρειάστηκε εννέα πλανητικές διελεύσεις, αξιοποιώντας βαρυτικές υποβοηθήσεις από τη Γη, την Αφροδίτη και τον ίδιο τον Ερμή.

Γιατί ο Ερμής είναι τόσο δύσκολος στόχος

Ο Ερμής βρίσκεται πολύ κοντά στον Ήλιο, με αποτέλεσμα η προσέγγιση και η παραμονή του σκάφους στην περιοχή να απαιτούν ιδιαίτερη ακρίβεια. Η έντονη ηλιακή ακτινοβολία, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι απαιτήσεις της τροχιακής μηχανικής δημιουργούν ένα περιβάλλον πολύ πιο απαιτητικό από εκείνο άλλων πλανητικών αποστολών.

Η θερμοκρασία στην επιφάνεια του Ερμή μπορεί να ξεπεράσει τους 427 βαθμούς Κελσίου, ενώ στους πολικούς κρατήρες που δεν βλέπουν ποτέ άμεσα το ηλιακό φως επικρατούν ακραίες συνθήκες ψύχους. Η αντίθεση αυτή είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο πλανήτης παραμένει επιστημονικά ενδιαφέρων: πίσω από την καυτή επιφάνειά του μπορεί να κρύβονται μόνιμα παγωμένες περιοχές και αποθέματα πάγου.

Οι μηχανικοί της ESA χρειάστηκε να σχεδιάσουν συστήματα που θα αντέχουν στην ισχυρή θερμική καταπόνηση, ενώ παράλληλα οι δορυφόροι θα πρέπει να διατηρούν την απαιτούμενη ακρίβεια για την είσοδο σε τροχιά. Η διαδικασία δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια για διορθώσεις της τελευταίας στιγμής.

Τα επόμενα ορόσημα

Το επόμενο μεγάλο βήμα αναμένεται τον Νοέμβριο του 2026, όταν τα δύο επιστημονικά σκάφη θα επιχειρήσουν να εισέλθουν σε τροχιά γύρω από τον Ερμή. Τον Δεκέμβριο προβλέπεται να διαχωριστούν μεταξύ τους, ώστε το καθένα να ακολουθήσει την προβλεπόμενη τροχιά και να αναλάβει διαφορετικές παρατηρήσεις.

Το Mercury Planetary Orbiter της ESA θα επικεντρωθεί στη χαρτογράφηση της επιφάνειας, στη μελέτη της εσωτερικής δομής και στη συλλογή δεδομένων για τη γεωλογία του πλανήτη. Το Mio της JAXA θα εξετάσει κυρίως το μαγνητικό πεδίο και τη μαγνητόσφαιρα του Ερμή, δηλαδή την περιοχή όπου ο πλανήτης αλληλεπιδρά με τον ηλιακό άνεμο.

Η πλήρης επιστημονική λειτουργία των οργάνων έχει προγραμματιστεί να αρχίσει τον Απρίλιο του 2027. Οι επιστήμονες αναμένουν δεδομένα για τη σύσταση του πλανήτη, την προέλευση του μαγνητικού του πεδίου, τη συμπεριφορά της εξώσφαιρας και τις παράξενες γεωλογικές κοιλότητες που έχουν εντοπιστεί στην επιφάνειά του.

Τι αλλάζει μετά τη σημερινή επιτυχία

Η επιτυχής αποσύνδεση σημαίνει ότι η αποστολή πέρασε από τη φάση της μακράς διαπλανητικής μεταφοράς στη φάση της άφιξης και της τροχιακής εγκατάστασης. Πρόκειται για αλλαγή υψηλού επιχειρησιακού ρίσκου, επειδή τα δύο σκάφη θα πρέπει πλέον να λειτουργήσουν ως ανεξάρτητες επιστημονικές πλατφόρμες, ενώ οι ομάδες ελέγχου θα συνεχίσουν να εργάζονται με μεγάλη καθυστέρηση στις επικοινωνίες.

Δεν σημαίνει, όμως, ότι ο Ερμής έχει ήδη εξερευνηθεί από το BepiColombo ή ότι τα πρώτα επιστημονικά αποτελέσματα είναι διαθέσιμα. Η αποστολή πρέπει ακόμη να ολοκληρώσει την είσοδο σε τροχιά, τον διαχωρισμό των δύο δορυφόρων και τους ελέγχους των οργάνων τους.

Μέχρι στιγμής, η ESA και η JAXA επιβεβαιώνουν την επιτυχή εξέλιξη της κρίσιμης διαδικασίας. Δεν έχει ανακοινωθεί κάποια ένδειξη σοβαρής βλάβης, όμως οι επόμενες εβδομάδες και κυρίως η τροχιακή εισαγωγή του Νοεμβρίου θα είναι εξίσου καθοριστικές. Αν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με το σχέδιο, το BepiColombo θα προσφέρει την πιο λεπτομερή εικόνα που έχει αποκτήσει ποτέ η ανθρωπότητα για έναν πλανήτη που παραμένει από τους λιγότερο εξερευνημένους του Ηλιακού Συστήματος.

Πηγές

Associated Press: Η αποστολή BepiColombo πλησιάζει τον Ερμή

Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία: Η έναρξη της φάσης άφιξης στον Ερμή

Phys.org: Η αποσύνδεση των δύο σκαφών μετά από σχεδόν μία δεκαετία ταξιδιού