Εσθονία: Παραιτήθηκε ο υπουργός Άμυνας μετά το σκάνδαλο των 70 εκατ. ευρώ για πυρομαχικά στην Ουκρανία

Ο υπουργός Άμυνας της Εσθονίας, Χάνο Πέβκουρ, ανακοίνωσε την παραίτησή του μετά την αποκάλυψη σοβαρών προβλημάτων σε σύμβαση προμήθειας πυρομαχικών για την Ουκρανία. Η υπόθεση αφορά προκαταβολές περίπου 70 εκατ. ευρώ προς εταιρείες που, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν είχαν προηγουμένως πουλήσει πυρομαχικά πυροβολικού.

Η παραίτηση έγινε γνωστή το βράδυ της 2ας Σεπτεμβρίου και επιβεβαιώθηκε από την εσθονική δημόσια ραδιοτηλεόραση ERR και άλλες ευρωπαϊκές πηγές στις 3 Σεπτεμβρίου. Ο Πέβκουρ δήλωσε ότι δεν θεωρεί τον εαυτό του προσωπικά υπεύθυνο για τις διαπραγματεύσεις ή την επιλογή του αναδόχου, αλλά ανέλαβε την πολιτική ευθύνη για το σύνολο του υπουργείου που διοικούσε από το 2022.

Η επίμαχη σύμβαση και τα 70 εκατ. ευρώ

Στο επίκεντρο βρίσκεται συμφωνία που υπέγραψε το 2024 το εσθονικό Κέντρο Αμυντικών Επενδύσεων, γνωστό ως RKIK, με την Datasel S.R.L., εταιρεία εγγεγραμμένη στην Ιταλία και συνδεδεμένη με την ινδική Neco Defence Munitions. Στόχος ήταν η προμήθεια βλημάτων πυροβολικού για τις ανάγκες της Ουκρανίας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ουκρανικές δυνάμεις αντιμετώπιζαν σοβαρές ελλείψεις πυρομαχικών.

Η Εσθονία κατέβαλε διαδοχικές προκαταβολές, οι οποίες συνολικά έφτασαν περίπου τα 70 εκατ. ευρώ. Οι πληρωμές συνδέονταν με ευρωπαϊκά κονδύλια, μεταξύ άλλων με πόρους της Ευρωπαϊκής Διευκόλυνσης για την Ειρήνη, του μηχανισμού που χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Ένωση για τη στήριξη της άμυνας της Ουκρανίας.

Ωστόσο, οι παραδόσεις καθυστέρησαν επανειλημμένα. Σύμφωνα με τις δημοσιευμένες πληροφορίες, όταν έφτασε παρτίδα το 2025, τα πυρομαχικά κρίθηκαν ακατάλληλα ή μη ανταποκρινόμενα στις απαιτούμενες προδιαγραφές. Το εσθονικό κράτος προσπαθεί τώρα να ανακτήσει τα χρήματα μέσω δικαστικής ή διαιτητικής διαδικασίας, ενώ η υπόθεση δεν έχει ακόμη κλείσει.

Η πολιτική ευθύνη του Πέβκουρ

Ο υπουργός υποστήριξε ότι ο ρόλος του δεν περιλάμβανε την καταμέτρηση των αποθεμάτων, τις τεχνικές διαπραγματεύσεις ή την επιλογή των εταιρειών. Το RKIK είναι ο φορέας που έχει την επιχειρησιακή ευθύνη για τις αμυντικές προμήθειες. Παρ’ όλα αυτά, ο Πέβκουρ δήλωσε ότι ένας πολιτικός ηγέτης οφείλει να αναλαμβάνει την ευθύνη όταν το υπουργείο του βρίσκεται στο επίκεντρο σοβαρής αποτυχίας.

Ο πρωθυπουργός Κρίστεν Μίχαλ ανέφερε ότι δεν βλέπει προσωπική υπαιτιότητα του υπουργού στη συγκεκριμένη διαδικασία, αλλά άφησε τον ίδιο να αποφασίσει αν θα αναλάβει πολιτική ευθύνη. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε τελικά στην ανακοίνωση της παραίτησης, με τον πρωθυπουργό να συγκαλεί κυβερνητική συνεδρίαση για την εξέταση της υπόθεσης και των πορισμάτων των ελεγκτών.

Ευρύτερα ερωτήματα για τις αμυντικές δαπάνες

Η υπόθεση δεν περιορίζεται μόνο σε μια αποτυχημένη αγορά πυρομαχικών. Το Εθνικό Γραφείο Ελέγχου της Εσθονίας έχει επισημάνει προβλήματα στη λογιστική παρακολούθηση, στη διαχείριση αποθεμάτων και στον έλεγχο των αμυντικών περιουσιακών στοιχείων. Σε πρόσφατο πόρισμα διατυπώθηκαν αμφιβολίες για την ακρίβεια των στοιχείων που αφορούν αμυντικό απόθεμα αξίας περίπου 1,2 δισ. ευρώ.

Οι ελεγκτές προειδοποίησαν επίσης ότι υπάρχει κίνδυνος το ποσό των περίπου 70 εκατ. ευρώ να επιβαρύνει τελικά τον κρατικό προϋπολογισμό, περιορίζοντας άλλες προγραμματισμένες δαπάνες. Η εισαγγελία της Εσθονίας έχει ανοίξει ποινική έρευνα για ζητήματα που περιλαμβάνονται σε ελέγχους των ετών 2025 και 2026. Η ύπαρξη έρευνας δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί ποινική ευθύνη συγκεκριμένων προσώπων.

Γιατί η υπόθεση αφορά ολόκληρη την Ευρώπη

Η Εσθονία είναι μία από τις χώρες που αύξησαν ταχύτατα τις αμυντικές δαπάνες μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Το Ταλίν έχει δεσμευτεί να διαθέσει ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό του ΑΕΠ για την άμυνα, ενώ συνεχίζει να παρέχει στρατιωτική βοήθεια στο Κίεβο. Η πίεση για γρήγορες παραδόσεις, όμως, δημιουργεί κινδύνους όταν οι διαδικασίες ελέγχου χαλαρώνουν.

Το εσθονικό σκάνδαλο αναδεικνύει ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό δίλημμα: οι κυβερνήσεις πρέπει να προμηθεύονται γρήγορα όπλα και πυρομαχικά, αλλά ταυτόχρονα οφείλουν να προστατεύουν τα δημόσια χρήματα και να ελέγχουν αυστηρά την ποιότητα των προμηθειών. Η χρήση ευρωπαϊκών πόρων αυξάνει ακόμη περισσότερο το ενδιαφέρον, καθώς πιθανή οικονομική ζημία δεν αφορά μόνο το Ταλίν, αλλά και τον ευρωπαϊκό μηχανισμό που χρηματοδότησε την αγορά.

Τι έχει επιβεβαιωθεί και τι παραμένει ανοικτό

Έχει επιβεβαιωθεί ότι ο Πέβκουρ ανακοίνωσε την αποχώρησή του, ότι υπήρξε σύμβαση περίπου 70 εκατ. ευρώ για πυρομαχικά προς την Ουκρανία και ότι οι παραδόσεις αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα. Έχει επίσης επιβεβαιωθεί ότι οι ελεγκτικές αρχές εξέφρασαν ανησυχίες για τη διαχείριση των αμυντικών πόρων.

Δεν έχει αποδειχθεί, μέχρι στιγμής, ότι υπήρξε δόλος από τον υπουργό ή ότι τα χρήματα χάθηκαν οριστικά. Το ύψος της τελικής ζημίας, η ευθύνη της αναδόχου εταιρείας και τυχόν παραλείψεις στελεχών του RKIK θα κριθούν από τις έρευνες και τις δικαστικές διαδικασίες. Η παραίτηση αποτελεί πολιτική εξέλιξη και όχι δικαστική καταδίκη.

Πηγές

ERR News – Estonia’s Defense Minister resigns in national defense procurement scandal

The Kyiv Independent – Estonia’s Defense Minister resigns after €70 million ammunition scandal

Euractiv – Estonia takes defence firm to court over €70mn contract for Kyiv