Νέα δικαστική αναμέτρηση ανοίγει στις Ηνωμένες Πολιτείες γύρω από την ιθαγένεια λόγω γέννησης, καθώς ομοσπονδιακός δικαστής στο Μέριλαντ μπλόκαρε την εφαρμογή του νεότερου προεδρικού διατάγματος του Ντόναλντ Τραμπ. Η απόφαση εκδόθηκε την Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου 2026, λίγες εβδομάδες μετά την υπογραφή του διατάγματος από τον Αμερικανό πρόεδρο και περίπου δύο μήνες μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που είχε απορρίψει την προηγούμενη, ευρύτερη προσπάθειά του.
Η εξέλιξη αφορά άμεσα το αμερικανικό μεταναστευτικό και συνταγματικό δίκαιο, αλλά έχει ευρύτερο ενδιαφέρον και για ελληνικό κοινό, καθώς η αμερικανική υπηκοότητα που αποκτούν παιδιά τα οποία γεννιούνται στις ΗΠΑ αποτελεί ζήτημα για οικογένειες από όλο τον κόσμο, μεταξύ αυτών και Έλληνες που ταξιδεύουν ή διαμένουν προσωρινά στη χώρα.
Τι αποφάσισε το δικαστήριο
Η περιφερειακή δικαστής Ντέμπορα Μπόρντμαν, στο Greenbelt του Μέριλαντ, εξέδωσε προκαταρκτική διαταγή υπέρ μιας πιστοποιημένης συλλογικής αγωγής που έχει καταθέσει ομάδα οικογενειών μεταναστών και οργανώσεις προάσπισης δικαιωμάτων. Η διαταγή εμποδίζει ομοσπονδιακές υπηρεσίες, μεταξύ των οποίων το υπουργείο Εξωτερικών, το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας και η Υπηρεσία Κοινωνικής Ασφάλισης, να αρνηθούν, να αγνοήσουν ή να παρεμποδίσουν την αναγνώριση της αμερικανικής ιθαγένειας των παιδιών που καλύπτονται από την αγωγή.
Η δικαστής έκρινε ότι το νέο διάταγμα του 2026 είναι «σχεδόν βέβαιο» ότι είναι αντισυνταγματικό ως προς την πιστοποιημένη κατηγορία προσώπων. Το σκεπτικό της βασίζεται κυρίως στην πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου στην υπόθεση Barbara v. Trump, με την οποία κρίθηκε ότι η προηγούμενη προσπάθεια της κυβέρνησης να περιορίσει την ιθαγένεια λόγω γέννησης παραβίαζε τη ρήτρα ιθαγένειας της 14ης Τροπολογίας.
Το νέο διάταγμα του Τραμπ
Ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε στις 6 Αυγούστου 2026 νέο εκτελεστικό διάταγμα, πιο περιορισμένο σε διατύπωση από το αρχικό μέτρο του Ιανουαρίου 2025. Το διάταγμα στόχευε κυρίως περιπτώσεις που η κυβέρνηση περιγράφει ως «τουρισμό γέννησης», δηλαδή ταξίδια στις ΗΠΑ με σκοπό τη γέννηση παιδιού ώστε αυτό να αποκτήσει αυτόματα αμερικανική υπηκοότητα.
Παράλληλα, το κείμενο προέβλεπε περιορισμούς για παιδιά των οποίων ένας γονέας εργάζεται για ξένη κυβέρνηση στις ΗΠΑ, για περιπτώσεις στις οποίες η κυβέρνηση θεωρεί ότι υπήρξε απάτη ή εμπορική συναλλαγή με στόχο την απόκτηση υπηκοότητας, καθώς και για παιδιά γονέων που χαρακτηρίζονται «εχθροί αλλοδαποί». Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι αυτές οι κατηγορίες δεν καλύπτονται από την ευρύτερη προστασία της 14ης Τροπολογίας.
Ωστόσο, οι οργανώσεις που προσέφυγαν στη δικαιοσύνη υποστήριξαν ότι το νέο διάταγμα επιχειρεί να διευρύνει μονομερώς τις παραδοσιακά αναγνωρισμένες εξαιρέσεις. Εξέφρασαν επίσης φόβους ότι οικογένειες θα μπορούσαν να χάσουν την αναγνώριση της ιθαγένειας των παιδιών τους με βάση ασαφείς ή λανθασμένους ισχυρισμούς για τις δραστηριότητες των γονέων.
Η σύγκρουση με το Ανώτατο Δικαστήριο
Το κρίσιμο υπόβαθρο της υπόθεσης είναι η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της 30ής Ιουνίου 2026. Με ψήφους 6-3, το ανώτατο δικαστήριο απέρριψε την προηγούμενη προσπάθεια του Τραμπ να στερήσει την αυτόματη αμερικανική ιθαγένεια από παιδιά που γεννιούνται στις ΗΠΑ και των οποίων οι γονείς είναι παράτυποι μετανάστες ή κάτοχοι προσωρινών αδειών παραμονής.
Η 14η Τροπολογία, που επικυρώθηκε το 1868 μετά τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο, ορίζει ότι όλα τα πρόσωπα που γεννιούνται ή πολιτογραφούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες και υπάγονται στη δικαιοδοσία τους είναι πολίτες. Η νομολογία έχει διαχρονικά ερμηνεύσει τη διάταξη ως θεμελιώδη εγγύηση της ιθαγένειας λόγω γέννησης, με περιορισμένες εξαιρέσεις, όπως τα παιδιά ξένων διπλωματών.
Η δικαστής Μπόρντμαν έκρινε ότι η προηγούμενη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου δεν αφήνει περιθώριο στην εκτελεστική εξουσία να επιβάλει νέους περιορισμούς μέσω προεδρικού διατάγματος. Η ίδια δεν ανέλυσε σε βάθος κάθε επιμέρους εξαίρεση του νέου μέτρου, αλλά τόνισε ότι το Ανώτατο Δικαστήριο έχει ήδη χαρακτηρίσει πολίτες κατά τη γέννηση τα παιδιά που εμπίπτουν στην επίμαχη συλλογική αγωγή.
Τι υποστηρίζει η κυβέρνηση
Οι δικηγόροι του υπουργείου Δικαιοσύνης ζήτησαν από το δικαστήριο να μην εκδώσει διαταγή, υποστηρίζοντας ότι η προσφυγή ήταν πρόωρη. Επικαλέστηκαν το γεγονός ότι οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες δεν είχαν ακόμη εκδώσει τις λεπτομερείς οδηγίες για την εφαρμογή του διατάγματος και ότι οποιαδήποτε νομική αμφισβήτηση θα έπρεπε να περιμένει μέχρι να δημοσιοποιηθούν αυτές οι κατευθύνσεις.
Η κυβέρνηση υποστήριξε επίσης ότι η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου αφορούσε την ευρύτερη κατηγορία παιδιών μεταναστών χωρίς νόμιμο καθεστώς ή με προσωρινή βίζα και δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που γεννιέται από τέτοιους γονείς είναι αυτομάτως πολίτης χωρίς καμία εξαίρεση. Οι ενάγοντες απάντησαν ότι ο πρόεδρος δεν μπορεί να ξαναγράψει μονομερώς το Σύνταγμα και ότι οι εξαιρέσεις πρέπει να παραμείνουν στενές και ιστορικά τεκμηριωμένες.
Τι αλλάζει και τι δεν έχει κριθεί
Άμεσα, η προκαταρκτική διαταγή αναστέλλει την εφαρμογή του νέου διατάγματος για τα πρόσωπα που καλύπτονται από την πιστοποιημένη συλλογική αγωγή. Δεν αποτελεί τελική απόφαση επί της ουσίας ούτε σημαίνει ότι το ζήτημα έχει κλείσει οριστικά. Η κυβέρνηση μπορεί να ασκήσει έφεση και η υπόθεση ενδέχεται να φτάσει ξανά σε ανώτερο ομοσπονδιακό δικαστήριο ή στο Ανώτατο Δικαστήριο.
Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι υπήρξαν ήδη μαζικές ακυρώσεις διαβατηρίων ή απορρίψεις αιτήσεων ιθαγένειας βάσει του νέου διατάγματος. Οι σχετικές υπηρεσιακές οδηγίες δεν είχαν ακόμη δημοσιοποιηθεί όταν εκδόθηκε η απόφαση. Επίσης, δεν έχει κριθεί οριστικά αν όλες οι κατηγορίες που περιλαμβάνει το διάταγμα είναι αντισυνταγματικές ή αν ορισμένες από τις παραδοσιακές εξαιρέσεις θα μπορούσαν να διατηρηθούν.
Για οικογένειες που ταξιδεύουν στις ΗΠΑ, το πρακτικό μήνυμα είναι ότι η ισχύουσα γενική αρχή της ιθαγένειας λόγω γέννησης παραμένει σε εφαρμογή, ενώ η νέα προσπάθεια περιορισμού της βρίσκεται προσωρινά σε αναστολή. Η τελική εικόνα, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από την πορεία της δικαστικής διαμάχης και από τυχόν εφέσεις της κυβέρνησης Τραμπ.
Πηγές
Associated Press: Federal judge blocks Trump’s new bid to end automatic US citizenship
Reuters: US judge blocks Trump’s newest order limiting birthright citizenship
CBS News: Judge blocks Trump’s latest effort to narrow birthright citizenship
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
Ελληνικά
Αφήστε μια απάντηση