Η Ιταλία αποφάσισε να παρατείνει για ακόμη 15 ημέρες τους προσωρινούς ελέγχους σε ταξιδιώτες που φθάνουν από την Ισπανία, διατηρώντας σε ισχύ ένα μέτρο που είχε αρχικά θεσπιστεί για έναν μήνα μετά τη μεγάλη μεταναστευτική κρίση στη Ceuta. Η απόφαση της Ρώμης προκάλεσε νέα αντίδραση από τη Μαδρίτη, η οποία έχει ήδη επαναφέρει ελέγχους σε ταξιδιώτες που φθάνουν από την Ιταλία και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασής τους πέρα από τις 7 Σεπτεμβρίου.
Η εξέλιξη αφορά δύο χώρες που συμμετέχουν στη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας Schengen και αποτελεί μία από τις πιο σαφείς ενδείξεις ότι η μεταναστευτική πίεση στα εξωτερικά σύνορα μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε διμερή και ευρωπαϊκή πολιτική κρίση.
Η απόφαση της Ρώμης
Σύμφωνα με την ιταλική κυβέρνηση, οι έλεγχοι στα αεροδρόμια και στα λιμάνια με απευθείας συνδέσεις προς την Ισπανία θα συνεχιστούν έως τα μέσα Σεπτεμβρίου. Το μέτρο παρουσιάζεται ως προσωρινό και στοχευμένο, με επίκληση λόγων εσωτερικής ασφάλειας και αυξημένου κινδύνου παράτυπων μετακινήσεων μετά τα γεγονότα στη Ceuta.
Η ιταλική πλευρά υποστηρίζει ότι η κατάσταση δεν έχει σταθεροποιηθεί επαρκώς ώστε να καταργηθούν οι έκτακτοι έλεγχοι. Ο υπουργός Εσωτερικών Ματέο Πιαντεντόζι είχε ήδη εξηγήσει σε κοινοβουλευτική ακρόαση ότι η απόφαση βασίζεται στον ευρωπαϊκό Κώδικα Συνόρων Schengen, ο οποίος επιτρέπει την προσωρινή επαναφορά ελέγχων όταν μια κυβέρνηση θεωρεί ότι απειλείται η εσωτερική ασφάλεια.
Οι έλεγχοι δεν ισοδυναμούν με πλήρη κατάργηση της ελεύθερης κυκλοφορίας ούτε με κλείσιμο των συνόρων. Πρόκειται για ελέγχους εγγράφων και ταυτοποίησης, οι οποίοι εφαρμόζονται με βάση την ανάλυση κινδύνου. Η ιταλική κυβέρνηση έχει διευκρινίσει ότι το μέτρο αφορά κυρίως υπηκόους τρίτων χωρών και ότι οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως οι ταξιδιώτες εκτός ΕΕ.
Η αντίδραση της Μαδρίτης
Η Ισπανία απάντησε με αντίστοιχους ελέγχους σε επιβάτες που φθάνουν από την Ιταλία. Το ισπανικό μέτρο είχε αρχικά οριστεί να λήξει στις 7 Σεπτεμβρίου, όμως κυβερνητικές πηγές άφησαν να εννοηθεί ότι μπορεί να παραταθεί, εφόσον η Ρώμη συνεχίσει τη δική της αναστολή των κανόνων ελεύθερης μετακίνησης.
Η Μαδρίτη θεωρεί ότι η ιταλική απόφαση είναι δυσανάλογη και ότι μεταφέρει μια κρίση που αφορά την εξωτερική πύλη της Ευρώπης σε μια διαμάχη μεταξύ δύο κρατών-μελών. Ισπανικές πηγές ανέφεραν ότι η κυβέρνηση δεν είχε λάβει ακόμη πλήρη γραπτή ενημέρωση από τη Ρώμη για την παράταση, γεγονός που προσθέτει θεσμική ένταση στην υπόθεση.
Η ισπανική κυβέρνηση είχε αντιδράσει ήδη από τον Αύγουστο, όταν ανακοίνωσε ελέγχους σε ταξιδιώτες από την Ιταλία ως απάντηση στην απόφαση της κυβέρνησης Τζόρτζια Μελόνι. Η αντιπαράθεση έχει έτσι πάρει χαρακτήρα αμοιβαίων περιορισμών, παρότι οι δύο χώρες δεν έχουν κοινά χερσαία σύνορα.
Η κρίση στη Ceuta
Αφετηρία της διαμάχης ήταν η μαζική άφιξη μεταναστών στη Ceuta, την ισπανική πόλη-θύλακα στη βόρεια Αφρική, στα τέλη Ιουλίου. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε η ιταλική πλευρά, περίπου 72.000 υπήκοοι τρίτων χωρών έφθασαν στην περιοχή μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, αριθμός που πλησίασε τον πληθυσμό της ίδιας της Ceuta.
Η ισπανική κυβέρνηση ενίσχυσε τις διαδικασίες καταγραφής και διαλογής των μεταναστών, ενώ μεγάλο μέρος των αφιχθέντων επέστρεψε στο Μαρόκο. Η Μαδρίτη υποστηρίζει ότι η κατάσταση στην πόλη έχει βελτιωθεί σημαντικά. Η Ρώμη, ωστόσο, θεωρεί ότι παραμένουν αβεβαιότητες σχετικά με την ασφάλεια, την πιθανότητα νέου κύματος αφίξεων και την ενδεχόμενη μετακίνηση ανθρώπων προς άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η διαφορά δεν αφορά μόνο τον αριθμό των αφίξεων. Συνδέεται και με διαφορετικές πολιτικές προσεγγίσεις. Η κυβέρνηση Μελόνι επιδιώκει αυστηρότερη ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης και χρησιμοποιεί τους ελέγχους ως εργαλείο πίεσης. Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ προειδοποιεί ότι τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν την ενιαία εφαρμογή των κανόνων Schengen.
Τι σημαίνει για τη Schengen
Η προσωρινή επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα επιτρέπεται από το ευρωπαϊκό δίκαιο μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και πρέπει να είναι αναγκαία, αναλογική και περιορισμένη χρονικά. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια αρκετά κράτη-μέλη έχουν χρησιμοποιήσει αυτή τη δυνατότητα επικαλούμενα μεταναστευτικές ροές, τρομοκρατικές απειλές ή άλλους κινδύνους ασφαλείας.
Η ιταλοϊσπανική διαμάχη δημιουργεί ένα προηγούμενο με ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, επειδή οι έλεγχοι δεν αποτελούν απλώς μονομερή διοικητική κίνηση αλλά εξελίσσονται σε αμοιβαία πρακτική. Αν η παράταση συνεχιστεί και μετά τα μέσα Σεπτεμβρίου ή αν επεκταθεί σε περισσότερα σημεία εισόδου, θα αυξηθεί η πίεση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει αν τηρούνται οι κανόνες του Schengen.
Για τους ταξιδιώτες, το άμεσο αποτέλεσμα είναι πιθανές καθυστερήσεις σε αεροδρόμια και λιμάνια, καθώς και η ανάγκη να έχουν διαθέσιμα έγκυρα ταξιδιωτικά έγγραφα. Δεν έχει ανακοινωθεί γενική απαγόρευση μετακίνησης ούτε αλλαγή στους κανόνες εισόδου για τους πολίτες της ΕΕ.
Τι δεν έχει επιβεβαιωθεί
Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής ένδειξη ότι η Ιταλία ή η Ισπανία προχωρούν σε μόνιμη αποχώρηση από τη Schengen. Επίσης, δεν έχει τεκμηριωθεί ότι επίκειται γενικευμένο κλείσιμο των συνόρων ή διακοπή των αεροπορικών και θαλάσσιων συνδέσεων μεταξύ των δύο χωρών.
Το κρίσιμο σημείο είναι η διάρκεια των μέτρων και το αν θα παραμείνουν περιορισμένα σε στοχευμένους ελέγχους ή θα μετατραπούν σε ευρύτερη πολιτική αντιπαράθεση. Η υπόθεση δείχνει, πάντως, ότι μια κρίση σε εξωτερικό σύνορο της ΕΕ μπορεί να επηρεάσει άμεσα την καθημερινή λειτουργία της ελεύθερης κυκλοφορίας σε ολόκληρη την Ένωση.
Πηγές
ANSA: Η Μαδρίτη διατηρεί τους ελέγχους για αφίξεις από την Ιταλία
El País: Η Ισπανία παρατείνει τους ελέγχους προς την Ιταλία
Ιταλικό υπουργείο Εσωτερικών: Το νομικό και επιχειρησιακό πλαίσιο των ελέγχων
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
Ελληνικά
Αφήστε μια απάντηση