Η άντληση τεράστιων ποσοτήτων υπόγειων υδάτων δεν επηρεάζει μόνο τα τοπικά αποθέματα νερού. Σύμφωνα με μελέτη του 2023, η εξάντληση των υπόγειων υδάτων μεταξύ 1993 και 2010 συνέβαλε σε μετατόπιση περίπου 80 εκατοστών του άξονα περιστροφής της Γης.
Αυτό συμβαίνει επειδή ο άξονας περιστροφής της Γης μετακινείται διαρκώς. Καθώς το νερό, οι πάγοι και άλλες μάζες ανακατανέμονται σε ολόκληρο τον πλανήτη, η Γη αντιδρά με μικρές αλλά μετρήσιμες αλλαγές στη θέση του άξονα γύρω από τον οποίο περιστρέφεται. Οι μετακινήσεις αυτές είναι ελάχιστες σε παγκόσμια κλίμακα, όμως μπορούν να καταγραφούν με εξαιρετική ακρίβεια.
Εδώ και χρόνια, οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν τι προκαλεί αυτές τις μεταβολές. Το λιώσιμο των παγετώνων και η κυκλοφορία των ωκεανών θεωρούνται ήδη σημαντικοί παράγοντες, ωστόσο τα υπόγεια ύδατα αναδεικνύονται πλέον ως ένα ακόμη κρίσιμο κομμάτι του παζλ. Η έρευνα δείχνει ότι το νερό που αντλεί ο άνθρωπος από τους υπόγειους υδροφορείς έχει μετρήσιμη επίδραση στην ταλάντωση της Γης.
Μετακινήθηκαν δισεκατομμύρια τόνοι υπόγειων υδάτων
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Geophysical Research Letters, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι περίπου 2.150 γιγατόνοι υπόγειων υδάτων εξαντλήθηκαν παγκοσμίως μεταξύ 1993 και 2010. Μεγάλο μέρος αυτού του νερού αντλήθηκε για άρδευση και ανθρώπινη κατανάλωση, πριν καταλήξει σε ποτάμια και τελικά στους ωκεανούς.
Όταν οι επιστήμονες ενσωμάτωσαν αυτή την απώλεια νερού στα μοντέλα που χρησιμοποιούν για να υπολογίζουν την πολική μετατόπιση, τα αποτελέσματα ταυτίστηκαν σε μεγάλο βαθμό με τις μετακινήσεις που είχαν ήδη παρατηρηθεί. Η μελέτη εκτίμησε ότι η εξάντληση των υπόγειων υδάτων συνέβαλε σε μετατόπιση περίπου 80 εκατοστών του άξονα περιστροφής της Γης κατά τη διάρκεια αυτών των 17 ετών. Η ίδια απώλεια νερού συνδέθηκε επίσης με άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας κατά περίπου 6,24 χιλιοστά.
«Ο άξονας περιστροφής της Γης μεταβάλλεται στην πραγματικότητα αρκετά συχνά», δήλωσε ο Ki-Weon Seo, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. «Η έρευνά μας δείχνει ότι, μεταξύ των αιτιών που σχετίζονται με το κλίμα, η ανακατανομή των υπόγειων υδάτων έχει τη μεγαλύτερη επίδραση στη μετατόπιση του άξονα περιστροφής».
Γιατί η μετακίνηση του νερού αλλάζει τον τρόπο που περιστρέφεται η Γη
Η ιδέα μπορεί να ακούγεται παράξενη, όμως η φυσική εξήγηση είναι σχετικά απλή. Η περιστροφή της Γης επηρεάζεται από το πώς κατανέμεται η μάζα στον πλανήτη.
Σύμφωνα με τη NASA, το φαινόμενο μπορεί να παρομοιαστεί με την προσθήκη βάρους στη μία πλευρά μιας περιστρεφόμενης σβούρας. Η σβούρα συνεχίζει να περιστρέφεται, αλλά η κίνησή της μεταβάλλεται ελαφρώς επειδή αλλάζει η ισορροπία της. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τη Γη.
Το νερό που είναι αποθηκευμένο στο υπέδαφος αποτελεί μέρος της συνολικής μάζας του πλανήτη. Όταν αυτό το νερό αφαιρείται από τους υδροφορείς και τελικά καταλήγει στους ωκεανούς, η κατανομή της μάζας αλλάζει. Το αποτέλεσμα είναι μικρό, αλλά οι σύγχρονες μέθοδοι παρατήρησης είναι αρκετά ευαίσθητες ώστε να το ανιχνεύσουν.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι σημαντικό ρόλο παίζει το σημείο από το οποίο αφαιρείται το νερό. Η έντονη εξάντληση υπόγειων υδάτων στη δυτική Βόρεια Αμερική και στη βορειοδυτική Ινδία φάνηκε να επηρεάζει ιδιαίτερα τη μετατόπιση του άξονα στα μοντέλα τους. Οι απώλειες νερού σε περιοχές μεσαίων γεωγραφικών πλατών τείνουν να έχουν μεγαλύτερη επίδραση στην πολική μετατόπιση σε σύγκριση με άλλες περιοχές.
Οι επιστήμονες συνεχίζουν να συμπληρώνουν το παζλ
Όπως αναφέρεται σε μελέτη του 2026 που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Geodesy, οι μεταβολές στην ποσότητα νερού που αποθηκεύεται στην ξηρά εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό παράγοντα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι μακροπρόθεσμες μεταβολές οφείλονται κυρίως στις αλλαγές στην αποθήκευση χιονιού και στο λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδία, ενώ τα υπόγεια ύδατα είχαν μικρότερη συμβολή στο συγκεκριμένο μοντέλο.
Παράλληλα, οι επιστήμονες επεκτείνουν τα ιστορικά αρχεία παρακολούθησης. Το 2026 παρουσίασαν δύο νέες ανακατασκευές της αποθήκευσης νερού στην ξηρά: το TWSTORE, που ξεκινά από το 1984, και το ML-TWiX, το οποίο καλύπτει την περίοδο 1980–2012. Τα εργαλεία αυτά σχεδιάστηκαν για να βελτιώσουν την κατανόηση των μεταβολών στην αποθήκευση νερού πριν από την εποχή των δορυφόρων, όταν οι παρατηρήσεις ήταν πολύ πιο περιορισμένες.
Παρά τη σημαντική πρόοδο στις μεθόδους παρατήρησης και ανακατασκευής δεδομένων, εξακολουθούν να υπάρχουν αρκετές αβεβαιότητες. Η πολική μετατόπιση είναι το αποτέλεσμα ενός σύνθετου συνδυασμού αλληλεπιδρώντων διεργασιών. Ωστόσο, η συγκεκριμένη μελέτη αναδεικνύει ότι η ανθρώπινη άντληση υπόγειων υδάτων μπορεί να αφήσει ένα μετρήσιμο αποτύπωμα στον ίδιο τον πλανήτη.
«Η παρακολούθηση των μεταβολών στον άξονα περιστροφής της Γης είναι χρήσιμη», κατέληξε ο Seo, «για την κατανόηση των μεταβολών στην αποθήκευση νερού σε κλίμακα ολόκληρων ηπείρων».
newsbomb.gr
Ελληνικά 