«Δεν έχει τελειώσει ακόμα» – Η Ευρώπη είναι προετοιμασμένη για ένα… ακραίο σενάριο

Στις Βρυξέλλες δεν μιλούν πλέον για ένα απλό ενεργειακό σοκ, αλλά για σενάρια που αγγίζουν τα όρια μιας νέας οικονομικής κρίσης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται για τα χειρότερα.
Στις Βρυξέλλες δεν μιλούν πλέον για ένα απλό ενεργειακό σοκ, αλλά για σενάρια που αγγίζουν τα όρια μιας νέας οικονομικής κρίσης. Η εκτίναξη των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε συνδυασμό με την ένταση στη Μέση Ανατολή και το ρίσκο γύρω από το Στενό του Hormuz, αναγκάζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάζει ακόμη και ακραία μέτρα. Δεν αποκλείεται πλέον το ενδεχόμενο περιορισμών στην κατανάλωση βασικών καυσίμων, όπως το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα, σε μια εξέλιξη που θυμίζει έντονα το σοκ του 2022.

Ήδη τα πρώτα σημάδια πίεσης είναι ορατά.

Σε χώρες όπως η Ιταλία καταγράφονται περιορισμοί στην τροφοδοσία αεροδρομίων, ενώ στη Σλοβενία εφαρμόζονται πλαφόν στη διάθεση καυσίμων. Το μήνυμα είναι σαφές: η αγορά δεν λειτουργεί πλέον ομαλά και οι κυβερνήσεις ετοιμάζονται να παρέμβουν πιο επιθετικά.

Σε αυτό το περιβάλλον, η πρόεδρος της Κομισιόν, Ursula von der Leyen, επιχειρεί να κρατήσει ισορροπίες. Από τη μία πλευρά, απαιτούνται μέτρα στήριξης για να αποφευχθεί η κατάρρευση της οικονομικής δραστηριότητας. Από την άλλη, υπάρχει ο φόβος ότι μια υπερβολική παρέμβαση θα πυροδοτήσει νέα δημοσιονομική κρίση. Η Ευρώπη κινείται σε λεπτό σκοινί.

Τα μέτρα που συζητούνται είναι γνώριμα αλλά πλέον πιο περιορισμένα: μείωση φόρων στην ενέργεια, επιδοτήσεις σε νοικοκυριά και βιομηχανία, πλαφόν στις τιμές και φορολόγηση των υπερκερδών των ενεργειακών εταιρειών. Παράλληλα, εξετάζεται η αξιοποίηση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου. Όμως οι ίδιες οι Βρυξέλλες προειδοποιούν ότι αυτά τα εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο προσωρινά. Αν παραταθούν, κινδυνεύουν να εκτοξεύσουν τον πληθωρισμό και να ανοίξουν νέα τρύπα στους προϋπολογισμούς.

Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα. Η Ευρώπη δεν βρίσκεται στην ίδια θέση με το 2022. Τα δημοσιονομικά περιθώρια έχουν περιοριστεί, τα επιτόκια έχουν αυξηθεί και τα δημόσια χρέη παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Γαλλία κουβαλούν ήδη βαριά φορτία, ενώ άλλες, όπως η Ρουμανία και η Πολωνία, εμφανίζουν υψηλά ελλείμματα. Η δυνατότητα για ένα νέο, γενικευμένο πακέτο στήριξης είναι πλέον εξαιρετικά περιορισμένη.

Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προειδοποιεί ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει επίμονος, ακριβώς λόγω της ενέργειας. Οι γενικευμένες επιδοτήσεις δεν λύνουν το πρόβλημα — απλώς το μεταφέρουν σε ολόκληρη την οικονομία.

Έτσι, η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα σκληρό δίλημμα: αν συνεχίσει να στηρίζει, κινδυνεύει με δημοσιονομική εκτροπή. Αν σταματήσει, η κοινωνική και οικονομική πίεση θα αυξηθεί απότομα. Οι τιμές της ενέργειας έχουν ήδη εκτιναχθεί, το κόστος εισαγωγών αυξάνεται και η κατανάλωση απειλείται.
Το συμπέρασμα που αρχίζει να διαμορφώνεται είναι ανησυχητικό. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η επάρκεια ενέργειας, αλλά η διάρκεια της κρίσης. Η Ευρώπη μπορεί να αντέξει ένα σοκ — αλλά όχι μια παρατεταμένη φθορά. Και αυτή τη φορά, τα εργαλεία που διαθέτει είναι λιγότερα, πιο αδύναμα και πολύ πιο επικίνδυνα στη χρήση τους.